Sýkigras ─ Tofieldia pusilla

Skrifað um February 28, 2013 · in Flóra · 68 Comments

 

Blómskipun á sýkigrasi er kollóttur klasi. Ljósm. ÁHB.

Blómskipun á sýkigrasi er kollóttur klasi. Ljósm. ÁHB.

Sýkigrasaætt (Tofieldiaceae)

Í EINA TÍÐ var liljuættin (Liliaceae) gríðarstór. Sannast sagna var allmörgum plöntutegundum troðið inn í hana, sem menn vissu ekki gerla, hvar ættu að heima að öðrum kosti. Nú má segja, að verulega hafi verið hreinsað til þar og að minnsta kosti 14 ættir klofnar út úr henni. Engin hinna þriggja íslenzku tegunda, sem til hennar töldust heyra til hennar lengur. Meðal þeirra, sem ýtt var út, er sýkigras eða bjarnarbroddur (Tofieldia pusilla (Michx.) Pers.). Það er nú talið til sýkigrasaættar (Tofieldiaceae), sem telst til einkímblaða-flokksins Alismatales. Áður hafði það verið ýmist talið til Nartheciaceae, Liliaceae (liljuættar) eða Melanthiaceae (eiturliljuættar). Sýkisgrasaættinni er skipt í fimm ættkvíslir með samtals um 20 tegundum. Ekki er þó einhugur meðal fræðimanna og telja sumir ekki Triantha sem sérstaka ættkvísl. Þetta eru allt fremur lágvaxnar tegundir á norðurhveli jarðar; sumir teygja sig þó langt í suður, og ein ættkvísl er einlend í Suður-Ameríku.

Sýkigrös ─ Tofieldia

Sýkigrös (Tofieldia Hudson) eru fjölærar, hárlausar jurtir með skriðulan jarðstöngul. Stöngull er staflaga, uppréttur, á stundum með 1-3 gisstæð blöð nálægt grunni. Öll önnur blöð eru stofnstæð, tvíhliðstæð og veit hliðin að stöngli. Blóm eru í þéttum, kollóttum klasa. Háblöð (stoðblöð) þríflipótt; sitja þétt upp við blómskipun. Blómhlífarblöð sex, lausblaða, hvít eða gulhvít; þau sitja í tveimur krönsum. Fræflar sex að tölu; þrjú fræni. Aldin er hýði.

Til kvíslarinnar heyra sjö eða átta tegundir í Evrópu, Asíu og Norður-Ameríku; aðeins ein hér á landi. Nafn hennar er til heiðurs enskum verk- og grasafræðingi, Thomas Tofield (1730-1779).

Yfirlit yfir ættkvíslir sýkigrasaættar.

Yfirlit yfir ættkvíslir sýkigrasaættar.

Sýkigras ─ Tofieldia pusilla (Michx.) Pers.

Stöngull er uppréttur, grannur og ógreindur, með eitt blað neðarlega. Öll önnur laufblöð eru stofnstæð og tvíhliðstæð, sverðlaga og þrístrengjótt; þau virðast standa á röð hvert út frá öðru, allt að 6 cm á lengd (oftast 2-3), um 3 mm á breidd. Blöð eru vetrar-græn en lifa þó vart nema rúmt ár hvert. Hárlaus jurt.

Sýkigras er mjög algengt um land allt. Ljósm. ÁHB.

Sýkigras er mjög algengt um land allt. Ljósm. ÁHB.


Blóm sitja í kollóttum klasa efst á stöngli, 0,5-1,0 cm á lengd, 0,5 cm á breidd, hver blómleggur 1-3 mm (eða nær enginn og líkist blómskipunin þá axi); með eitt hvítleitt, örsmátt, þríflipótt stoðblað. Á hverjum blómskipunarlegg eru 4-12 blóm.

Þverskurður af frævu. Oft eru þær ekki jafn stórar.

Þverskurður af frævum. Oft eru þær ekki jafn stórar.

Blómhlífarblöð 6 í tveimur krönsum (3+3), gulhvít, oddbaugótt, 2-3 mm á lengd; hin innri örlítið lengri. Fræflar 6, einnig í tveimur krönsum; þrjár samvaxnar frævur (geta verið 2-6, oft misstórar), 3 stílar 0,3-0,4 mm á lengd. Aldin er egglaga hýði, 1–2 mm á hæð, 1–1,8 mm á breidd.

Blóm á sýkigrasi.

Blóm á sýkigrasi.


Vex í harðbalajörð, móum og holtum, oft móti vestri eða suðri. Mjög algengt um land allt. Blómgast í júní. 5-20 cm á hæð.

 

Nöfnin sýki- og sýkingargras eru komin af því, að álitið var, að plantan væri óholl búfénaði. Sauðfénaður og hross draga hana upp með rót en étur hana ekki, og því liggur hún oft laus í haga (rót föl-brún á lit). Blöðin lykta og eru vond á bragðið vegna efna, sem þau geyma og eru talin eitruð. Nöfnin bjarnarbroddur og íglagras eru dregin af útstæðum blöðum og eru þekkt annars staðar á Norðurlöndum.

 

Oft liggur sýkigras upprifið í haga. Ljósm. ÁHB.

Oft liggur sýkigras upprifið í haga. Ljósm. ÁHB.

Viðurnafnið pusilla er smækkunarmynd af latneska orðinu pusus, lítill drengur, og merkir mjög lítill.

Nöfn á erlendum málum:
Enska: Scottish asphodel, small tofieldia, Scotch false asphodel
Danska: Fjeld-Bjørnebrod
Norska: bjønnbrodd
Sænska: björnbrodd
Finnska: karhunruoho
Þýzka: Kleine Simsenlilie
Franska: tofieldie naine

Samheiti: Tofieldia palustris Huds., Narthecium pusillum Michx.

Þurrkað eintak af sýkigrasi. Ljósm. ÁHB.

Þurrkað eintak af sýkigrasi. Ljósm. ÁHB.


Heimildir:
Hiroshi Azuma and Hiroshi Tobe. 2011. “Molecular phylogenetic analyses of Tofieldiaceae (Alismatales): family circumscription and intergeneric relationships”. Journal of Plant Research 124(3):349-357. doi:10.1007/s10265-010-0387-5
M. Remizowa, D. Sokoloff, and P. J. Rudall: Evolution of the monocot gynoecium: evidence from comparative morphology and development in Tofieldia, Japonolirion, Petrosavia and Narthecium. Pl. Syst. Evol. 258: 183-209 (2006) DOI 10.1007/s00606-005-0397-3

ÁHB / 28.2. 2013

 

Leitarorð:

68 Responses to “Sýkigras ─ Tofieldia pusilla”
  1. Rixrnm says:

    modafinil interactions – provigil vs nuvigil provigil dosage

  2. Pkgwpe says:

    accutane 30 mg – average price of accutane accutane where to buy

  3. Xkfjir says:

    buy amoxicillin 500 mg from canada – buy amoxicilin 500 mg canada amoxil 500 mg

  4. Burlnf says:

    vardenafil nebenwirkungen – buy vardenafil price buy vardenafil australia

  5. Uxjcsr says:

    ivermectin tablets – stromectol pharmacy ivermectin for humans

  6. Ntjnqu says:

    cialis india price – cialis 60 where to buy generic cialis

  7. Nhmokg says:

    how much is ivermectin – stromectol online

  8. Tkzpqt says:

    canadian pharmacy lyrica – canadian pharmacy no scripts canadian pharmacy near me

  9. Qahsdr says:

    tadalafil 2.5 mg tablets india – rx cialis canada cialis lowest price canada

  10. Phohtb says:

    ivermectin lice oral – ivermcitin buy ivermectin pills

  11. Kvufow says:

    buy prednisone no prescription pharmacy – prednisone 40 mg price prednisone steroid

  12. Xwhbug says:

    a modafinil prescription – generic modafinil provigil

  13. Xftpth says:

    buy zithromax online – azithromycin 500mg pills zithromax antibiotic

  14. Ogdfhm says:

    average cost of viagra 50mg – online rx viagra can you buy viagra online without a prescription

  15. Egwzqs says:

    generic tadalafil no prescription – tadalafil lowest price cialis tadalafil soft chewable 20mg

  16. Bovdxb says:

    ivermectin 400 mg brands – stromectol 15 mg ivermectin goodrx

  17. Ldsnxb says:

    casino games online – real casinos online no deposit casino slot games

  18. Bmcrxf says:

    non prescription ed pills – male ed drugs vitality ed pills

  19. Micsrz says:

    prednisone 105 – 10mg prednisone where can i get prednisone

  20. Jesokf says:

    tadalafil india pharmacy – Buy cheap cialis order cialis from india

  21. Fovmft says:

    ivermectin purchase – ivermectin rx ivermectin pills human

  22. Eburus says:

    over the counter ed pills walmart – online drug store erectile dysfunction medication

  23. Obwuqu says:

    buy Albuterol – ventolin cost uk albuterol inhaler

  24. Ukdxop says:

    doxycycline generic pharmacy – doxycycline 300mg daily cheapest 40 mg doxycycline

  25. Gkrkvn says:

    neurontin cost – neurontin online pharmacy buy synthroid 112 mcg

  26. Propecia says:

    Levaquin Vs Amoxicillin

  27. Ehrhbo says:

    viagra cost australia – viagra best brand

  28. Yfulzn says:

    generic tadalafil no prescription – cialis 30 mg price where to buy cialis cheap

  29. Npafuy says:

    does vardenafil work – vardenafil prix vardenafil canada

  30. Mqnwve says:

    cost of stromectol medication – ivermectin otc ivermectin 3mg online

  31. Cjvnbg says:

    prednisone 250 mg – prednisone 30 mg prednisone 2 mg daily

  32. Vkmamt says:

    price for generic accutane – accutane cost in uk buy accutane online canada

  33. Zmhjmx says:

    amoxicillin 500mg capsules – amoxicillin over counter buy amoxicillina noscript

  34. Cialis says:

    Generic Levitra For Sale

  35. Nnwrpg says:

    medrol sale – rx medrol buy lyrica online usa

  36. Vkagpk says:

    academic writing is – essay writers online essays help

  37. Nzkopj says:

    viagra pills no prescription – Buy viagra on internet how to buy generic viagra

  38. effenny says:

    http://buystromectolon.com/ – stromectol tablets buy

  39. Imooxe says:

    cialis professional – Cialis on line cost of cialis in uk

  40. Iaendw says:

    ivermectin tablets – ivermectin tablets for humans ivermectin lotion cost

  41. Fyqgbo says:

    prednisone 10mg buy online – generic prednisone over the counter prednisone without prescription 10mg

  42. Jldnky says:

    lasix without prescription usa – furosemide tablets for sale lasix pill

  43. Elxubm says:

    cheap albuterol – ventolin 90 ventolin price canada

  44. Uniodedob says:

    http://buyzithromaxinf.com/ – buy zithromax z pack online

  45. Wjnlei says:

    cheap cytotec – cytotec how to buy cytotec online

  46. Fjuemj says:

    buy doxycycline india – prednisolone tablet brand name prednisolone 1

  47. Wishene says:

    https://buylasixshop.com/ – cheap lasix online

  48. Priligy says:

    Mail Order Generic Fluoxetine Secure Ordering Discount

  49. Uuexuw says:

    stromectol cream – purchase ivermectin ivermectin uk

  50. Cephalexin During Pregnancy

Leave a Reply