Ætt Dicranaceae sensu lato

Skrifað um December 4, 2014 · in Mosar · 77 Comments

Ættin klofin

Í eina tíð töldust um sjötíu ættkvíslir blaðmosa (baukmosa) til ættar Dicranaceae s.l. (sensu lato, í víðri merkingu; brúskmosaætt[1]). Hér á landi eru ellefu þeirra, með rétt rúmlega fjörutíu tegundum, en annars staðar á Norðurlöndum eru um tuttugu kvíslir með liðlega sjötíu tegundum. Þannig var þessu háttað, þegar Fjölrit Náttúrufræðistofnunar um brúskmosaætt kom út (Bergþór Jóhannsson, 1991).

Í umfjöllun um Dicranaceae í ofan nefndu fjölriti er getið þessara ellefu ættkvísla og birtur greiningarlykill yfir þær. Að vísu er ættkvíslin Dicranoweisia ekki með í lyklinum og hefur hún fallið niður af einhverjum ókunnum orsökum. Kvíslirnar eru þessar: Trematodon, Aongstroemia, Dichodontium, Campylopus, Dicranella, Dicranoweisia, Cynodontium, Oncophorus, Dicranum, Kiaeria og Arctoa.

 

Nú hafa nokkrar ættir verið klofnar út úr þessari fornu ætt, en þær, sem koma við sögu hér á landi, eru þessar: Dicranaceae (brúskmosaætt), Bruchiaceae (hökulmosaætt), Rhabdo-weisiaceae (kármosaætt) og Leucobryaceae (burstamosaætt), og skiptast ofan nefndar ættkvíslir niður á þær. Þessu til viðbótar hafa tvær ættkvíslir úr tveimur ættum öðrum verið fluttar í eina af hinum nýju ættum, Rhabdoweisiaceae. Þetta eru kvíslirnar Amphidum, sem áður tilheyrði Orthotrichaceae (hettumosaætt), og Glyphomitrium úr ættinni Ptychomitriaceae (hnyðrumosaætt). Þar eð Glyphomitrium var eina ættkvísl innan Ptychomitriaceae hérlendis, fellur ættin því niður úr íslenzku mosaflórunni með þessari breytingu.

Þessi breyting á kerfi mosa er ein af fjölmörgum, sem hafa verið að taka á sig mynd hin síðari ár. Að litlum hluta sér þessa stað í síðasta fjölriti um íslenzka mosa, Skrár og viðbætur n:r 44 (Bergþór Jóhannsson, 2003). Þessi skipting hefur nú verið fest í sessi með útgáfu á leiðbeinandi mosaskrá fyrir Evrópu og Makarónesíu, sem tekin var saman af fjórtán valinkunnum mosafræðingum víða að úr heiminum (Hill et al. 2006).

Skipting ættkvísla á milli ætta er því þannig háttað:

Dicranaceae

(brúskmosaætt)

 

Bruchiaceae

(hökulmosaætt)

Rhabdoweisiaceae

(kármosaætt)

Leucobryaceae

(burstamosaætt)

Aongstroemia Trematodon Amphidum Campylopus
Dicranella Arctoa
Dicranum Cynodontium
Dichodontium
Dicranoweisia
Glyphomitrium
Kiaeria
Oncophorus

 

Greiningarlykill að Dicranaeae s.l.

Þrátt fyrir áður nefnda skiptingu í ættir, er engu að síður mjög handhægt að fjalla um ættkvíslirnar sem eina heild, þegar fengizt er við greiningar á þeim. Eftirfarandi greiningarlykill hefur verið tekinn saman í því augnamiði að létta mönnum að greina á milli ættkvíslanna.

 

1 Plöntur með æxlikúlum …………………………………………………. 2

1 Engar æxlikúlur ……………………………………………………………. 3

2 Æxlikúlur á rætlingum …………………………………………………. Dicranella

2 Aflöng æxlikorn í blaðöxlum ……………………. Dichodontium pellucidum

3 Rif þekur minnst 1/3 af blaðgrunni …………………………………. 4

3 Rif mjórra …………………………………………………………………… 5

4 Engar hornfrumur, blöð oft einhliðasveigð ………………………. Dicranella

4 Hornfrumur oftast áberandi, litlausar frumur við rif …………. Campylopus

5 Blöð snubbótt, heilrend (sjaldan ekki) …………………………….. 6

5 Blöð ydd; ef snubbótt þá tennt ……………………………………… 7

6 Blöð baksveigð …………………………………………….. Dichodontium palustre

6 Blöð aðlæg, plöntur þráðlaga, sívalar …………….. Aongstroemia longipes

7 Hornfrumur vel afmarkaðar ………………………………………….. 8

7 Hornfrumur ekki afmarkaðar ………………………………………… 13

8 Blöð gróftennt fremst …………………………………… Dicranum

8 Blöð ekki tennt; geta þó verið hrjúf, ójöfn eða lítið tennt fremst ………… 9

9 Þurr blöð mjög hrokkin og uppundin, 1-3 cm á hæð, myndar þétta púða .. Dicranoweisia crispula

9 Þurr blöð lítið eitt hrokkin eða bein ………………………… 10

10 Blöð einhliðasveigð eða bein. Aldrei hrokkin. Blöð ganga fram í langan, allaga, mjólensulaga framhluta. ………………………………………… 11

10 Blöð sveigð í allar áttir, blaðgrunnur slíðurlaga, þurr blöð hrokkin ……………… Oncophorus

11 Stilkur 1-3 mm; þurrar kranstennur standa út frá víðu gróhirzluopi ……………. Arctoa

11 Stilkur 5 mm eða lengri; kranstennur ekki útstæðar, gróhirzluop ekki vítt. Rif nær ekki langt fram úr blöðum ……………………. 12

12 Plöntur tvíkynja. Gróhirzla með hnúð. Sjaldan þykkveggja frumur í rifi (þverskurður) …… Kiaeria

12 Plöntur einkynja. Gróhirzla ekki með hnúð. Þykkveggja frumur í rifi (þverskurður) … Dicranum

 

13 Frumur í blöðum vörtóttar, en þó greinilegar ……………………………….. 14

13 Frumur í blöðum sléttar …………………………………………………………….. 16

14 Blöð breytileg (egg- egglensu- eða tungulaga); blaðgrunnur liggur upp að stöngli; rök blöð út eða baksveigð; tennt framan til, rif tennt fremst á baki …………………………….. Dichodontium

14 Blöð öðruvísi, ýmist slíðurlaga eða ekki ……………………………………….. 15

15 Blöð heilrend; vörtur í fremri hluta blaðs kringlóttar eða ferhyrndar, aflangar neðar í blaði. Enginn opkrans …………… Amphidium

15 Blöð tennt framan til; frumur miklu frekar með gúlp en vörtu. Með opkrans …….. Cynodontium

 

16 Blaðrönd tvö frumulög á þykkt í framhluta blaðs ……………………….. 17

16 Blaðrönd eitt frumulag á þykkt ………………………………………………… 20

17 Gróhirzla næstum kúlulaga, slétt, trjóna bein. Gró 40-50 μm. Vex við sjó ……… Glyphomitrium

17 Mosi öðru vísi …………………………………………………………………….. 18

18 Gróhirzla rákótt, blaðgrunnur ekki slíðurlaga ……………………………….. Cynodontium

18 Gróhirzla slétt, blaðgrunnur slíðurlaga ……………………………………….. Oncophorus

20 Gróhirzla með hálsi, sem er lengri en gróhylki; alltaf með gróhirzlu … Trematodon

20 Gróhirzla ekki með löngum hálsi; ekki alltaf með gróhirzlu ………. 21

21 Þurr blöð ekki hrokkin; blöð stundum með slíðurlaga grunni ………….. Dicranella

21 Þurr blöð hrokkin ………………………………………………………………… 22

22 Blaðgrunnur slíðurlaga. Gróhirzla slétt ………………………………………… Oncophorus

22 Blaðgrunnur ekki slíðurlaga. Gróhirzla rákótt ………………………………. Cynodontium

Rétt er að taka fram, að enginn greiningarlykill er svo fullkominn, að honum megi algjörlega treysta. Nauðsynlegt er að skoða önnur eintök til samanburðar, ef þau eru við höndina eða bera eintakið mjög vel saman við þá lýsingu, sem er gefin á hverri tegund í sérfræðiritum.

Eini íslenzki heildarlykill að ættkvíslum innlendra blaðmosa er fjölritað hefti eftir undirritaðan:

Greiningarlykill að ættkvíslum íslenzkra blaðmosa (Musci) ásamt tegundaskrá. Fjölrit Vistfræðistofu n:r 40. Reykjavík 2010.

 

 

ÁHB / 4. desember 2014

P.s. Höfundur hlaut styrk frá Hagþenki 2014 til ritstarfa.

 

Ath. Vegna tækniörðugleika reyndist ekki unnt að setja inn myndir; þær munu birtast síðar.

Heimildaskrá

A.J.E. Smith, 2004: The Moss Flora of Britain and Ireland. Cambridge University Press

Ágúst H. Bjarnason, 2010: Greiningarlykill að ættkvíslum íslenzkra blaðmosa (Musci) ásamt tegundaskrá. Fjölrit Vistfræðistofu n:r 40. Reykjavík.

Bergþór Jóhannsson, 1991: Íslenskir mosar. Brúskmosaætt. – Fjölrit Náttúrufræðistofnunar n:r 19; bls. 112.

Bergþór Jóhannsson, 2003: Íslenskir mosar. Skrár og viðbætur. – Fjölrit Náttúrufræði-stofnunar n:r 44:1-135.

Hesselbo, Aug. 1918: The Bryophyta of Iceland. – Í: L. Kolderup Rosenvinge & Eug. Warming (eds.). The Botany of Iceland. Vol. I. Part II, 4:395-677.

Hill, M.O.; Bell, N.; Bruggeman-Nannenga, M.A.; Brugués, M.; Cano, M.J.; Enroth, J.; Flatberg, K.I.; Frahm, J.P.; Gallego, M.T.; Garilleti, R.; Guerra, J.; Hedenäs, L.; Holyoak, D.T.; Hyvönen; Ignatov, M.S.; Lara, F.; Mazimpaka, V.; Muñoz, J.; Söderström, L. – An annotated checklist of the mosses of Europe and MacaronesiaJournal of Bryology, Volume 28, Number 3, September 2006, pp. 198-267(70)

Norris, D.H. & Koponen, T. 1999: Bryophyte flora of the Huon Peninsula, Papue New Guinea. LXVII. Amphidium (Rhabdoweisiaceae, Musci). – Ann. Bot. Fennici 36: 265-269.

Nyholm, E. (red.) 1987-1998: Illust. flora of Nordic mosses. Fasc. 1-4. – Nordisk Bryol. Förening, Köbenhamn och Lund.

Stech, M. 1999: Dichodontium palustre (Dicks.) Stech comb. nov., a new name for Dicranella palustris (Dicks.) Crundw. ex Warb. (Dicranaceae, Bryopsida). – Nova Hedwigia 69: 237-240.

 



[1] Íslenzk nöfn á ættum, ættkvíslum og tegundum eru eftir Bergþóri Jóhannssyni (2003).


77 Responses to “Ætt Dicranaceae sensu lato”
  1. Cuppsx says:

    prednisone for sale without prescription – prednisone 20mg capsule prednisone 20 mg pill

  2. Gzejgx says:

    modafinil online – generic provigil provigil schedule

  3. Rukmqn says:

    accutane 30mg – accutane price south africa 49 mg accutane

  4. Ugeyzh says:

    buy amoxicillina noscript canada – over the counter amoxicillin kroger amoxicilin usa

  5. Sjlzqr says:

    best price for vardenafil online – generic cialis vardenafil buy vardenafil online no prescription

  6. Inkcvh says:

    stromectol tablets for humans for sale – ivermectin pill cost buy ivermectin uk

  7. Mtsmsc says:

    online pharmacy in turkey – tadalafil cost pharmacy online otc pharmacy

  8. Zvipgm says:

    stromectol 3 mg dosage – generic ivermectin for humans stromectol prices

  9. Xgzbzw says:

    get viagra prescription online – ed pills gnc female viagra australia for sale

  10. Unmxkh says:

    cialis 100mg tablets – brand cialis canada best canadian online pharmacy

  11. Fucpsz says:

    ivermectina 6 mg – ivermectin pills stromectol ivermectin

  12. Rjxqaa says:

    buy prednisone online canada – prednisone cream prednisone where can i buy

  13. Dmtpwg says:

    modafinil 200 mg – provigil modafinil 100 mg

  14. Bhalfd says:

    buy zithromax 250mg – zithromax medication buy zithromax 250mg online

  15. Bydgsa says:

    order viagra online us pharmacy – where do you get viagra how to get viagra united states

  16. Awyjxh says:

    best online pharmacy – buy cialis online now india pharmacy cialis

  17. Snzpop says:

    buy stromectol canada – india ivermectin ivermectin 0.08

  18. Xntqeo says:

    casinos online – jackpot party casino win real money online casino for free

  19. Ihqkxc says:

    natural pills for erectile dysfunction – over the counter erectile dysfunction pills medications for ed

  20. Jzjjgp says:

    prednisone over the counter uk – prednisone 10 generic prednisone 20mg

  21. Eoodpv says:

    price of generic viagra in canada – cipla viagra no rx viagra

  22. Xskuzq says:

    stromectol price uk – generic ivermectin for humans ivermectine

  23. Qdgdzw says:

    ed pills walmart – best ed medications new ed drugs

  24. Vgksvr says:

    ventolin pills – ventolin over the counter generic ventolin

  25. Kadiyp says:

    neurontin 300 mg caps – neurontin cost australia synthroid 125 mcg coupon

  26. Ejmytt says:

    viagra pill – canadian viagra no prescription

  27. Kepiea says:

    cialis 20 mg lowest price – cistrongp.com cheap cialis 5mg

  28. güvenilir hizmet arayan kişiler sitemize giriş yaparak işlemlerini güveniir şekilde yapabilirler

  29. Oioilo says:

    levitra dosage – vardenafil buy vardenafil prices

  30. youtube abone satın servilerimiz ile fenomen olma yoludna emin adımlar ile uçuşa geçebilirsiniz.

  31. Qgqnnx says:

    buy stromectol online uk – buy stromectol 12mg

  32. Wlkpkh says:

    corticosteroids prednisone – prednisone tablets cost prednisone 2.5

  33. Wxqjsr says:

    buy accutane 5 mg – accutane price in mexico 50 mg accutane

  34. youtube abone hilesi yapmak için sitemizi mutlaka ziyaret edin ve bilgilenin

  35. Vkvbmp says:

    amoxil online – amoxicillin for sale buy amoxicillin

  36. Yvmktc says:

    medrol pack – methylprednisolone buy lyrica 25 mg cost

  37. Uwxuwb says:

    academic writing services uk – order cheap essay essay writing sites

  38. Qmleru says:

    order generic viagra online usa – stviag viagra soft gel

  39. Qlttmr says:

    generic cialis 20 mg canada – Cialis visa online pharmacy nz cialis

  40. takipçi satın al işlemlerinizi en güvenilir şekilde yapmak için hemen sitemizi ziyaret etmelisiniz.

  41. Ormczf says:

    stromectol for sale online – ivermectin uk price of ivermectin liquid

  42. Dbbrtw says:

    prednisone 0.5 mg – prednisone 59 mg drug prices prednisone

  43. bir çok sosyal medya takipçi satın al hizmeti ile hızlı şekilde yükselebilirsiniz.

  44. Twenly says:

    www health insurance stromectol 6 mg stromectol ivermectin for humans for sale ivermektin kjГёp online

  45. Bmdlom says:

    can i buy lasix over the counter in australia – where to buy furosemide buy lasix online india

  46. Hbzwpt says:

    albuterol inhaler – topventoli buy ventolin inhaler

  47. Gvqnvv says:

    cytotec 100 mg cost – buy cytotec no prescription how to get cytotec online

  48. Irjmqf says:

    can you buy doxycycline over the counter uk – where can i buy doxycycline online prednisolone prednisone

  49. sosyal medya uygulamarlıdna fenomen olmak sizin için her kapıyı açabilicek güçte bir ünvandır.

  50. Xiifag says:

    ivermectin medication – where to buy ivermectin pills stromectol for human

  51. Xkdxqq says:

    stromectol oral – stromectol 3mg ivermectin 3mg tablets price

  52. Dgthvk says:

    cheap sildenafil – best generic sildenafil buy generic sildenafil

  53. Smqkkd says:

    buy tadalafil online overnight shipping – tadalafil 20mg cheap tadalafil

  54. Bobcjb says:

    accutane mexico – accutane uk prescription accutane cost in canada

  55. Fquyvw says:

    buy dissertation online – help me with my essay purchase essays online

  56. Qhhhnm says:

    ivermectin over the counter uk – ivermectin for sale ivermectin otc

  57. alanya sigorta ile ilgili bir firma arıyorsanız hemen bize ulaşın

  58. instagram takipçi satın al

  59. sitemizi ziyaret ederek uygun fiyatlı takipçi stın alabilirsiniz.

  60. Dhxpcn says:

    vardenafil samples – vardenafil price best ed pills on the market

  61. Bdeyve says:

    what are the side effects of taking plaquenil – prednisone prescription where to buy prednisone 5443 without prescription

  62. Kykqgy says:

    vilitra 40 – cenforcep cenforce 120 paypal

  63. brernoke says:

    zyrtec d zyrtec d otc best price on zyrtec

  64. Tkewpc says:

    buy ivermectin – ivermectin without prescription stromectol ireland

  65. Keutbq says:

    best prices on viagra – female viagra cvs buy sale viagra

  66. Smealf says:

    ivermectin parasite kills list stromectol buy uk where to buy ivermectin in phoenix ivermectin 50 mg

  67. Nqudfu says:

    canadian pharmacy 5 mg prednisone no rx – generic prednisone average cost of generic prednisone

  68. Opjchv says:

    ivermectin cream – buy stromectol ivermectin pills for humans

  69. Mfctzw says:

    sildenafil order – cheap viagra soft viagra script

Leave a Reply