Plöntur á þurrkasumri

Skrifað um August 11, 2012 · in Gróður · 82 Comments

Margir eru áhyggjufullir yfir þurrkum, sem gengið hafa yfir landið í sumar og telja það valdi ofþornun jarðvegs, sem síðan bitni á vexti plantna. Mér hafa sagt eldri menn, að það sé ekki óvanalegt hér á landi, að rigning komi með óreglulegu millibili en heildarúrkoma ársins sé jafnan ekki mjög breytileg. Áður hafa komið þau ár, að fúamýrar voru færar á strigaskóm heilt sumar. Sá tími er ótrúlega langur hérlendis, sem plöntur þola án regns. Þá er átt við innlendar tegundir, því að öðru máli gegnir um innfluttar plöntur.

Ýmsir tóku eftir því í vor og snemm-sumars, að margar tegundir blómguðust fyrr en venjulega, og héldu, að það stafaði af hlýindum. Miklu sennilegra er, að það hafi stafað af þurrki, en hann veldur því, að plöntur mynda blóm eins fljótt og kostur er. Allir sprotar verða þó veiklulegir í þurrki og fura ber þess greinilega merki, ef hún þjáist af vatnsskorti. Þá eru nýmyndaðar nálar mun styttri en aðrar, en þær taka ekki út fullan vöxt fyrr en árssprotinn er vaxinn.

Ótvírætt er, að margar innlendar plöntur eru vel lagaðar að þurrka-tímabilum, svo að óþarft er að hafa verulegar áhyggjur af því að þær drepist. Mosar eru þó margir viðkvæmir, sérstaklega lifurmosar, en hins vegar þola flestar fléttur (skófir) vatnsþurrð í langan tíma. Alla jafna eru háplöntur (æðaplöntur) viðkvæmastar fyrir vatnsskorti. Verði þær fyrir verulegum þurrki vissna ofanjarðarhlutar þeirra fyrst, en rótin er miklu lífsseigari. Skipulag vefja í rót er með öðrum hætti en í stöngli og er rótin betur varin gegn vatnsþurrð. Flestar plöntur þola að missa blöð og greinar án þess að drepast. Verði birki fyrir vatnsskorti fellir það blöðin mun fyrr en ella, jafnvel um miðjan ágúst. Sumar tegundir þola meira vatnstap en aðrar. Vallhumall (hér) er sérlega þolinn. Í þurrkasumrum á árum áður var hann oft verulegur hluti töðunnar á harðlendum hólatúnum.

Þurrkur hefur þau áhrif á jurtir, að rótarkerfi þeirra eflist. Við lágan jarðvegsraka leita rætur á dýptina. Þessum aukna rótarvexti eru þó takmörk sett, því að hann er háður ofanjarðarhlutum plöntunnar, sem sjá frumum í rót fyrir næringu.

Plöntur er misjafnlega útbúnar til þess að þrauka þurrkatíma. Í mörgum plöntum dregur þá verulega úr vexti og streymi vatns um viðaræðar. Allar frumur búa þá betur að sínum vatnsforða. Í himnunum, sem lykja um frumur, eru vatnsburðar-enzým (akvaporín), sem tempra flæði vatns inn og út úr frumum.

Plöntur með sígræn blöð þola þurrk betur en margar aðrar og hafa vaxlag yzt á blöðum. Mesta vatnstapið verður í gegnum loftaugun, en þau eru oftast flest á neðra borði blaða. Loftaugu á blöðum sumra tegunda eru í djúpum skorum eða fellingum eins og hjá barrtrjám. Á stundum eru blaðrendur inn- eða útsveigðar yfir loftaugun, og þar má nefna túnvingul, beitilyng og sauðamerg. Blöð á krækilyngi eru sér á báti. Rendurnar eru sveigðar aftur á bak og koma þar nærri saman; á milli þeirra er örmjótt bil klætt þéttum hárum. Blaðið er því líkast röri, holt að innan. ─ Allt stuðlar þetta að því að draga úr flæði vatns upp plöntuna, einkum þó í vindasömu umhverfi. Plöntur, sem lifa á steppum og í eyðimörkum hafa þó annan búnað og öflugri til þess að þola skort á vatni. Margar eru blaðsmáar og rætur þeirra geta farið niður á 30 metra dýpi.

Vatnsþörf plantna ræðst af samanlögðu blað-flatarmáli, hita og vindhraða. Þegar hiti stígur eykst vatngufa í vefjum laufblaðs og leitar út um loftaugun. Við sterkan vind feykjast vatnssameindirnar af yfirborði blaðs og streymi upp plöntuna eykst. Einnig verður vatnsþörfin því meiri þeim mun hraðar sem planta vex og er því ærið misjöfn á milli tegunda. Lauftré þurfa jafnan meira vatn en barrtré fyrstu 30 árin en síðan snýst það við. Þá þurfa stök tré mun meira vatn en tré í skógi vegna þess að þau mynda stærri krónu.

Það hefur sýnt sig, að vatnsþörf á flatareiningu er ávallt mjög svipuð á algrónu landi óháð tegundum. Varlega má ætla, að gróðurbreiða, til dæmis birkiskógur eða kjarrlendi, nýti um 3 mm af vatni á góðum sólardegi. Þetta jafngildir 3 mm úrkomu eða 3 kg af vatni á hvern fermetra. Mælieiningin á útgufun plantna er höfð sú sama og við mælingar á úrkomu til þess að auðvelda samanburð. Það má því ætla, að það þurfi um 90 mm mánaðar-úrkomu til þess að viðhalda algrónu landi. Eftir því sem líður á sumarið minnkar þörf á vatni.

Eins og menn muna kannski var úrkoma í Reykjavík aðeins 13,8 mm í júní eða um 28% af meðalúrkomu. Það er því augljóst, að talsvert hefur skort á nægt vatn handa gróðrinum. En það má ekki gleyma því, að jarðvegur getur geymt í sér allmikið vatn um langan tíma, svo að óvarlegt er að draga óyggjandi niðurstöður af þessum tölum. Það er þó ljóst, að fljótlega hefur gengið á þann forða.

Tún fóru víða illa í vor.

Tún fóru víða illa í vor.

Í þessum þurrkum gripu margir til þess ráðs að vökva blettina við heimili sín. Það voru ekki allir, sem áttuðu sig á því, að betra er að vökva mikið í einu frekar en oft og lítið í senn. Bezt er að vökva á kvöldin eða næturnar, þegar uppgufun úr jarðvegi og útgufun frá plöntum er minnst, og vökva þá sem mest eða sem nemur um 30 mm úrkomu.

Þar sem það var óvenju þurrt um vestan- og norðanvert landið á þessum tíma, kom alls ekki á óvart, að tún skyldu víða fara illa, eins og í Hrútafirði. Vissulega hefði mátt sjá þetta fyrir í tíma. Bændur munu sumir hverjir hafa reynt að vökva tún sín, en einhverra hluta vegna höfðu þeir ekki erindi sem erfiði. Í byrjun ágúst voru mörg tún tekin að grænka að nýju en spretta var ekki mikil.

Í byrjun ágúst tóku sum tún að grænka að nýju.

Í byrjun ágúst tóku sum tún að grænka að nýju.

ÁHB/11.8.12

Leitarorð:

82 Responses to “Plöntur á þurrkasumri”
  1. Iwsqva says:

    modafinil reviews – provigil cost modafinil reddit

  2. Yxgnsg says:

    accutane cost without insurance – accutane cream online how much is accutane generic

  3. Lwtybz says:

    amoxicillin 500mg capsules – buy amoxicillin 500 mg mexico buy amoxicillina noscript

  4. Qkwkuo says:

    cheapest place to buy vardenafil – blevitrap generic vardenafil 40 mg

  5. Dukewt says:

    india pharmacy tadalafil – cheap canada cialis tadalafil tablets canada

  6. Nmteku says:

    stromectol price in india – ivermectin 3mg price

  7. Lrctjg says:

    buy accutane online no prescription – cheap accutane online how to get accutane

  8. Opjfgk says:

    buy lyrica – cheap viagra canadian pharmacy canadian drug pharmacy

  9. Smxblk says:

    cialis 36 hour – online pharmacy quick delivery cialis 50 mg for sale

  10. Hoxmxb says:

    prednisone online sale – prednisone pak prednisone 5 mg brand name

  11. Cpugmp says:

    modafinil interactions – modafinil 100 mg buy modafinil online

  12. Ixbjll says:

    azithromycin 500mg online – zithromax 100mg online zithromax pill

  13. Uhhvbt says:

    female viagra india price – viagra 100 mg tablet price cheap brand viagra 100mg

  14. Dbcgee says:

    generic tadalafil 40mg – buy cialis trusted canadian pharmacy

  15. Fpfwer says:

    stromectol ireland – ivermectina online how to buy stromectol

  16. Sptlsr says:

    real casino online – slot games online real casino

  17. Xsefma says:

    non prescription ed drugs – best ed medication best ed pills online

  18. Oisdgh says:

    prednisone buy canada – prednisonepll.com buy prednisone without prescription

  19. Yxqkap says:

    sildenafil tablets uk – soft tabs viagra cheap viagra online without prescription

  20. Uvcbfb says:

    buy cialis in usa online – Cialis overnight shipping where can i buy over the counter cialis

  21. Ectfat says:

    stromectol price uk – ivermectin buy nz ivermectin 2mg online

  22. Wypimx says:

    what are ed drugs – errectile disfunction ed pill

  23. Fyrrjr says:

    buy ventolin online – ventolin cost australia ventolin cost

  24. Cnutjj says:

    neurontin 300 mg tablets – neurontin 400 levothyroxine 25

  25. Cdgegf says:

    purchase viagra pills – buy cheap viagra online from india viagra pills for sale

  26. Where To Buy Clobetasol Eczema

  27. Prix Du Cialis Avec Ordonnance

  28. Qqpmlm says:

    generic vardenafil 10mg – cheapest generic vardenafil vardenafil canada

  29. Gwqdid says:

    where can i buy ivermectin – ivermectin usa ivermectin usa

  30. Zpwrhr says:

    canada pharmacy deltasone – prednisone drug costs otc prednisone cream

  31. Ixquwh says:

    buy amoxicillin 500 mg – buy amoxicillin amoxil USA

  32. Iocrgm says:

    medrol 16 mg usa – generic lyrica canada cost lyrica 10 mg

  33. Efrmrx says:

    academic writing services uk – help essay writing write essay for money

  34. Rsyskz says:

    online pharmacy bc – Free cialis tadalafil canada 20mg

  35. Pqyzid says:

    average cost of generic prednisone – prednisone 100 mg buy prednisone online cheap

  36. Tldgve says:

    furosemide generic cost – clomid 50mg lasix 50 mg

  37. Wishene says:

    https://buylasixshop.com/ – lasix not working

  38. Uniodedob says:

    https://buyzithromaxinf.com/ – zithromax uses

  39. Kwfmhh says:

    generic ventolin price – topventoli.com ventolin cost usa

  40. Lasix says:

    Keflex And Hcpcs

  41. Priligy says:

    Kamagra 100mg Besancon

  42. Gbxpgs says:

    cytotec buy online – cytotec price in australia misoprostol

  43. knizede says:

    https://buypriligyhop.com/ – priligy walgreens

  44. Pbhnes says:

    doxycycline pills price in south africa – prednisolone 0.5 cream prednisolone 5mg coupon

  45. Urvpgc says:

    ivermectin for sale – ivermectin 5 mg price ivermectin 0.5% lotion

  46. Obrfjx says:

    price of ivermectin tablets – stromectol pills ivermectin 9mg

  47. Cytxyz says:

    sildenafil no prescription – sildenafil no prescription canadian sildenafil

  48. Uayddx says:

    tadalafil online canadian pharmacy – tadalafil cost tadalafil online canadian pharmacy

  49. Pmewca says:

    order accutane canada – accutane cost in uk accutane for sale uk

  50. Znklmk says:

    help writing papers for college – my favorite writer essay buy essay online uk

  51. Njwdxy says:

    stromectol australia – stromvd.com ivermectin 4

  52. Wjaten says:

    viagra pills online canada – buy generic viagra tadalafil tablets 20mg

  53. Aydjzt says:

    canadian pharmacy generic vardenafil – buy generic ed pills online ed miracle pill

  54. Bktehm says:

    who makes hydroxychloroquine – hydroxychloroquine 200 mg prednisone drugs

  55. Smpdff says:

    fildena 100 – go now click here to read the full article

  56. Imrenb says:

    orlistat 60mg capsules – xenical orlistat customer reviews

  57. Fdsamo says:

    stromectol 3mg tablets – stromectol tablets uk ivermectin cost australia

  58. Sqypbp says:

    cheap female viagra uk – real viagra sites where to buy viagra online

  59. Lnetxb says:

    southern pharmacy – buy cialis without rx cialis 40 mg online

  60. Axytyg says:

    prednisone 25 mg tabs – deltasone without script online in mexico order prednisone online safely

  61. Jbrpbe says:

    ivermectin human – ivermectin tablet ivermectin 3mg tab

  62. Mqfsml says:

    viagra sildenafil – buy viagra montana how to buy viagra over the counter

Leave a Reply