Sortulyng ─ Arctostaphylos

Skrifað um October 4, 2012 · in Flóra · 384 Comments

Blóm á sortulyngi. Ljósm. ÁHB.

Blóm á sortulyngi. Ljósm. ÁHB.

Nafnið Arctostaphylos er komið úr grísku »arktoy stafyle«, norrænt ber; bjarnarber af arktos, björn (norrænn).
Ættkvíslin sortulyng (Arctostaphylos Adanson) heyrir til lyngætt (Ericaceae) ásamt 120 öðrum ættkvíslum. Nú teljast 66 tegundir til kvíslarinnar og vaxa þær í Norður-Ameríku, Mexíkó, Mið-Ameríku, Evrópu og Asíu. Þetta eru fjölærir, lágvaxnir eða skriðulir runnar; einstaka tegund er þó all hávaxin. Blöð eru gisstæð á stuttum legg, egglaga til sporbaugótt, skinnkennd, oftast slétt, ýmist hærð eða hárlaus. Blóm í klasa, 5-20 saman, oftast drúpandi; tvíkynja, bikar- og krónublöð 5 (sjaldan 4), fræflar (8-) 10, fræva 2-10 rýmd. Aldin er steinaldin, rautt, rauðbrúnt, brúnt eða svart á lit með eitt til tíu fræ, en oftast fimm.
Hér á landi vex aðeins ein tegund ættkvíslar.

SortulyngArctostaphylos uva-ursi (L.) Sprengel
Sígrænn, grófur, jarðlægur runni með rótskeytar greinar, hinar yngstu uppsveigðar og hærðar. Þekur þess vegna oft stór svæði. Blöðin eru öfugegglaga eða spaðalaga (1-2,5 x 0,5-1,5 cm að stærð), jafnvel mjó-sporbaugótt, leggstutt (2-4 mm), þykk, sígræn, gljáandi og skinnkennd; þau eru alveg slétt Leggstutt blómin drúpa fá saman í klasa á endum greina; krónan er krukkulaga, hvít eða rauðlit með rauðan kraga. Bikar- og krónublöð eru hvort fimm að tölu, fræflar eru 10. Aldinið er hárautt og hnöttótt steinaldin, 6-12 mm að þvermáli. Viðurnafnið uva-ursi merkir ber bjarnarins.

Sortulyng með aldinum. Ljósm. ÁHB.

Sortulyng með aldinum. Ljósm. ÁHB.

Vex í móum og lágu kjarri vítt um land. Frá Holtavörðuheiði norður að Blönduósi er þess hvergi getið, né heldur frá austanverðri Melrakkasléttu að Borgarfirði eystra; á Suðurlandi vex það strjált. Blómgast í júní. 10–30 cm á hæð.

Hefur mikið verið brúkað til ýmissa hluta og verður aðeins á fátt eitt drepið hér. Í galdrabók frá 15. öld segir, að venjulegt sé að bera það á sér í litlum poka til vatnar gegn draugum.
Af blöðum og berjum var bæði búið til duft og seyði og haft til lækninga. Það var mulið smátt í mortéli og sigtað, svo að aðeins smágerðasta kæmi með, og tekin hálf teskeið í spæni fullum af mysu tvisvar daglega. Seyði var oftast gert þannig, að smáskornir plöntuhlutar voru soðnir í vatni, þar til einungis þriðjungur vatnsins var eftir. Þótti mátulegt, að hafa 2 lóð (1 lóð = 1/32 úr pundi) af því vel þurru í um 3 pela af vatni og sjóða niður í 1 pela, og »takist 1 matspónn 3svar daglega«.

Þeim, er þjáðust af steinsótt eða blöðrusteini, var talið einkar hollt að taka inn seyði eða duft, því að sagt var, að sortulyngið »brjóti stein«. Víst er, að mörgum hefur reynzt vel þetta ráð, og eru blöð þess (folia uva-ursi) enn á lyfjaskrám.
Plantan inniheldur meðal annars efni (glycosid), sem nefnist arbutin og veldur batanum. En vegna þess, að seyðið er bragðvont vegna sútunarsýru, sem mikið er af í plöntunni, var snemma reynt að vinna arbutinið ómengað úr henni. Þetta tókst þegar 1852, en í ljós kom, að verkunin var ekki sú sama og áður.
Sortulyngið þótti einnig gott við lífsýki (niðurgangi), ef maginn var áður vel hreinsaður og engir verkir meðfylgjandi. Ennfremur talið ágætt móti munnsviða og húðleysi líkamans og til þess að þvo með bletti þá, sem húðin var gengin af. En plantan er mjög barkandi, og »má því með varúð brúkast«, eins og segir í Grasafræði Odds Hjaltalíns.
Berin, (lúsa-)mulningarnir, voru álitin öllu kraftmeiri en blöðin, og voru búnir til úr þeim grautur og saftir. Var það sagt örva blóðið og matarlystina.
Berin eru með marga steina (steinaldin), safalaus og með hvítt, mjölvað og nærri bragðlaust aldinkjöt. Flestir kannast við þau undir nafninu (lúsa)munnlingar eða mulningar, sem einnig er haft um óþroska krækiber. Virðast bæði nöfnin vera algeng. Þá eru þau sums staðar kölluð munlingar, muðlingar eða jafnvel myðlingar og músaber. Fróðlegt væri að kanna þetta nánar eftir landshlutum.
Stór hluti handrita er skrifaður með sortulyngsbleki. Lögurinn þarf langa seyðslu, og járnvítríól þarf til. Járnsvarf má hafa í stað járnvítríóls, en þá þarf það að standa lengri tíma á hlýjum stað. Á stundum var notazt við víðileggi eina. Höfundur þessa pistils hefur framleitt sortulyngsblek í fjölda ára eftir gamalli forskrift.
Víða í sveitum var plantan höfð til skreytinga á jólum, enda mjög fögur með hárauð, drúpandi ber og þykk, sígræn, gljáandi blöð. Algengt er, að börn búi til perlufestar úr berjum. Þá þykir mörgum gott að sjúga sykur úr blómum.
Miklu mest var sortulyng notað til litunar, en aðferðir, sem hafðar voru, ekki ætíð hinar sömu. Dugðu þær misjafnlega. Fá mátti fram ýmis lita-afbrigði eftir því hvaða efni voru höfð með við suðuna. Voru þessi einkum notuð: sorta (at), álún, blásteinn og járnvítríól.
Eggert Ólafsson og Bjarni Pálsson lýsa einna bezt sortulyngslitun eins og tíðkaðist í Borgarfirði á þessa leið: »Fyrst var tekið sortulyng og blöðin söxuð lauslega, og svo var helt vatni á þau í keri og athugað, að vatn og lyng samsvaraði stærð dúksins, sem lita átti, þó mátti vera heldur meira en minna af hverju; síðan var vatnið láta standa á jurtinni í 1 eða 2 vikur, þangað til búið var að draga safann úr henni, og fannst það bezt á smekknum, hvað hann var herpandi. Þá voru dúkarnir breiddir á jörðu og hinum söxuðu blöðum stráð yfir þá, þeir síðan undnir saman í stranga og látnir í pott, þá var ausið yfir dúkana hinum fyrrnefnda legi, þangað til potturinnn var fullur, þá var kynt undir og látið sjóða í 6-8 stundir og svo látið smámsaman kólna. Vaðmálið var undið saman um stöng, svo það mátti snúa því í pottinum. Eftir þessa fyrstu suðu var vaðmálið orðið dökkbrúnt; slíkt vaðmál, eigi meira litað, var notað í hversdagsföt handa vinnufólki. Ef vaðmálið átti að lita alsvart til sparifata fyrir karla og konur, var brúkuð sorta, það er leirleðja, sem finnst á 2-4 feta dýpi í sumum forarflóum, svört og fitukynjuð, hálffljótandi, með járnögnum smáum. – Sortan var látin í ker, hreinu vatni helt á og hrært vel í, þegar leðjan hafði jafnað sig í vatninu og vökvinn orðinn eins og vellingur á þykkt,létu menn hann setja sig, og hinu þunna var ausið í annað ker. Svo var vaðmálsstranginn brúnlitaði varlega tekinn upp úr sortulyngsbaðinu, svo sortulyngsblöðin eigi falli af, dúkurinn breiddur út og núið á hann hinni þykku leðju, sem setzt hefur á botninn, þá var hann aftur vafinn upp á stöngina, látinn í pottinn og allsstaðar þjappað sortulyngsblöðum í kring, svo var þynnra sortuvatninu ausið yfir, þangað til það rann yfir vaðmálið, sem svo var soðið í 12 stundir, látið kólna, tekið upp og þvegið og var þá orðið svart. Sortulituðum fötum var hætt við að brenna í lituninni og þau þóttu ekki eins endingargóð.«

Má sjá af þessari lýsingu, að sortulitunin var bæði dýr og tímafrek, enda var til þess tekið, þegar efnalítið fólk spókaði sig í sortulituðum fötum. Til er þessi vísa um bónda nokkurn, sem var ekki mikill búmaður og bjó við lítil efni, en var frakkur í tali:
Reynir hortug ræðugöng
rétt á gorti smitar.
Þó að skorti fæðuföng,
fötin sortulitar.

Þá fylgdi sá hængur lituninni, að ullin reyndist ekki jafn endingargóð á eftir. – Litunin lagðist því víðast hvar niður um miðja 19. öld, enda var þá farið að brúka erlend litunarefni, svo sem Indígó, þó að dýrari væru, enda dugðu þau betur.
Margir undu þessari ráðabreytni illa og fannst það hin mesta sóun að eyða ríkisdölum til kaupa á erlendum litum, þá er unnt var að nota villtar íslenzkar plöntutegundir oft með betri árangri.
Einn þeirra var Magnús Stephensen háyfirdómari. Hann var forgöngumaður skynsemis- og fræðslustefnunnar hér og mikill áhugamaður um að fræða og mennta lítilsiglda og fákunnandi alþýðu manna. Þótti mörgum hann of hvassyrtur í hennar garð, enda sagði Baldvin Einarsson: »Stephensen talar jafnan um hin hærri vísindi, og skammar bændurna og alla án undantekningar að þeir séu eigi heima í þeim.«
Magnús skrifaði fjölmargar greinir um nytsaman fróðleik og gaf út mörg rit og bækur til að betrumbæta búskap manna. Í Klausturpóstinum, sem hann gaf út í níu ár, birti hann tvær greinir um sortulitun, hina fyrri árið 1818 og hina síðari 1821.
Í fyrri grein segir meðal annars: »Það er undarlegt nóg, að þó náttúrunnar þekking á seinni tímum hafi stórum aukizt í útlöndum, og margir lærðir menn uppgötvað hennar áður huldu leyndardóma marga, ekki sízt í þeirri svokölluðu náttúruspeki (Physica) og samblandsfræði (Chemia), hefir þeim þó miður tekizt þar að uppfinna þá sortulitunaraðferð, sem kenndi að lita klæði, dúka og annað hrafnsvart, þó svo að ekki spillti seigju eða haldi þeirra.«
Magnús telur mikla nauðsyn að rannsaka þetta til fullnustu. »Því framar, sem svarti liturinn er, af náttúru hans eða eðli, öllum litum hentari, oss öllum Norðurlöndum metinn einhver hinn sómasamlegasti og heiðvirðasti öllum stéttum, þess vegna viðhafður á klæðum, sem allir þeir birtast í til mestu viðhafnar, fyrir keisurum, konungum og mestu tignarmönnum, sem ekki skyldast til sérlegan embættisbúning að bera, er oss óskandi, að hann ætíð hér hjá oss verði virtur og metinn, sem Íslandi hollasti og prýðilegasti litur, og að útlendir dýrir því framar afleggist, sem þeir olla mörgum fátækum óþarfa útdrags, og prýða menn engu framar.«
Magnús áleit, að sortan eða atið innihéldi »bítandi eða ertandi efni«, svo að hann fékk Guðbrand Vigfússon til þess að á »chejmiskan hátt að rannsaka vorrar litunarsortu undirstöðuefni«. Guðbrandur komst að því, að í sortunni væri járn og réð því til að nota skyldi edik eða mjólkursýru »til þess að deyfa sortunnar etandi eðli«.
Þrátt fyrir ráðleggingar Magnúsar Stephensens jukust kaupin á hinu dýra Indígói. Í seinni greininni hvetur hann því menn aðeins til sparnaðar á því. Gáfaður forstandsmaður í bændastétt á Austurlandi hafði sent honum bréf um, hvernig nota mætti Indígó og sortulyng saman. Magnús lét prófa þá aðferð á búi sínu í Viðey og gafst prýðilega. Niðurstöður þeirrar athugunar voru þær: »1) Að þessi litan verður allt eins blæfögur, eins og þó eintómt Indígó væri brúkað og að 2) við þessa sambrúkun þess og lyngduftsins reynist liturinn enn fastari í ull og fatnaði en ella, og hvað mikilsvert er: 3) fullur 3ungur bezta Indígós eða meira sparast við þá sambrúkun, svo að 2 lóð af því og 4 lóð af sortulyngsblaðadufti munu reynast fullt svo góð, eða betri og drjúgari, en 3 lóð af bezta Indígoi.«
Skal nú látið staðar numið að skýra frá gagnsemi sortulyngsins og sparnaðarviðleitni mikils lærdómsmanns, sem í ríkum mæli vildi hag þjóðar og heill í öllum greinum og innræta mönnum hugsunarhátt, er horfði til sannra þjóðþrrifa.

Mætti þetta verða mönnum umhugsunarefni næst, er þeir rekast á sortulyngsbreiður á göngu sinni um móa eða í lágvöxnu kjarri, sem er tíður vaxtarstaður þess.
Hér koma nöfn sortulyngs á nokkrum erlendum málum:

Enska: Bearberry,
Danska: Hede-Melbærris
Sænska: Mjölon, (miolenagräs, myölena gräs)
Norska: Mjølbær
Finnska: Sianpuolukka
Þýzka: Immergrüne Bärentraube
Franska: Raisin-d’ours commun, Raisin d’ours

Samnefni:

Arbutus uva-ursi Linnaeus, Sp. Pl. 1: 395. 1753; Arctostaphylosuva-ursi subsp. adenotricha (Fernald & J. F. Macbride) Calder & Roy L. Taylor; A. uva-ursi var. adenotricha Fernald & J. F. Macbride; A. uva-ursi subsp. coactilis (Fernald & J. F. Macbride) Á. Löve, D. Löve & S. L. Kapoor; A. uva-ursi var. coactilis Fernald & J. F. Macbride; A. uva-ursi var. leobreweri Roof; A. uva-ursi subsp. longipilosa Packer & Denford; A. uva-ursi var. marinensis Roof; A. uva-ursi subsp. monoensis Roof; A. uva-ursi var. pacifica Hultén; A. uva-ursi subsp. stipitata Packer & Denford; A. uva-ursi var. stipitata (Packer & Denford) Dorn; A. uva-ursi var. suborbiculata W. Knight

ÁHB / 4.10.12

Leitarorð:

384 Responses to “Sortulyng ─ Arctostaphylos”
  1. Mszhop says:

    buy stromectol online uk – stromectol 15 mg ivermectin 6 tablet

  2. Whisil says:

    cost of cialis – generic cialis soft can i buy tadalafil in mexico

  3. Vzqlwr says:

    ivermectin 10 ml – ivermectina stromectol drug

  4. Fjfuqb says:

    slots online – best online casino casino online games for real money

  5. Mdvzri says:

    erectile dysfunction doctors near me – dr phil and steve harvey ed pill best ed drug

  6. Dpgfau says:

    can i buy prednisone online without a prescription – ordering prednisone prednisone 20mg by mail order

  7. Abkmpd says:

    buy viagra over the counter nz – over the counter viagra 2017 how to buy viagra in canada

  8. Fvnpzn says:

    cialis 20 mg price usa – Cialis canadian cost 20 mg cialis for daily use

  9. Otzwwo says:

    ivermectin rx – price of stromectol tablets order stromectol online

  10. Uiagbz says:

    non prescription ed drugs – canadian drug fda approved over the counter ed pills

  11. Scwruk says:

    buy ventolin online – gnrventolin generic ventolin price

  12. Djvusn says:

    neurontin 300mg tablet cost – neurontin 300 buy synthroid online without a prescription

  13. Vjuyie says:

    generic viagra online fast shipping – viagra without prescription in united states viagra for women buy

  14. expacuava says:

    https://buypropeciaon.com/ – generic finasteride international

  15. Odxqxb says:

    buy vardenafil overnight – buy vardenafil online no prescription levitra online pharmacy

  16. Xguhup says:

    ivermectin 9mg – ivermectin for humans

  17. emurmouri says:

    https://buytadalafshop.com/ – cialis coupons

  18. Nmisku says:

    cheapest methylprednisolone – lyrica 150 mg coupon lyrica 50 mg coupon

  19. Gkqofc says:

    writing dissertation service – custom essay best college paper writing service

  20. Onavqa says:

    cialis for sale australia – Cialis for women online tadalafil 20mg

  21. Cialis says:

    Ou Trouver Du Misoprostol

  22. Kiciary says:

    health insurance gov ivermectin cream ivermectin for humans for sale ivermectin tablets stromectol 3 mg tablets price

  23. Flccpd says:

    prednisone brand name india – prednisone 20mg by mail without prescription buy prednisone online no script

  24. Qairta says:

    lasix generic – can you buy lasix over the counter lasix 100 mg tablet

  25. Nmmmbp says:

    ventolin price australia – ventoingo.com ventolin nebules

  26. mokdiedo says:

    Sortulyng – Arctostaphylos z pack cost buy cipro buy zithromax online buy zithromax

  27. knizede says:

    http://buypriligyhop.com/ – dapoxetine priligy uk

  28. Bpvmrl says:

    cytotec 200 mg buy online – site cytotec pharmacy online

  29. Buying Free Shipping Isotretinoin Isotrex Best Website

  30. Eelokw says:

    buy doxycycline tablets 100mg – prednisolone 0.5 buy prednisolone 5mg australia

  31. Lasix says:

    Sirve El Priligy

  32. Ziohxr says:

    ivermectin where to buy for humans – stromectol in canada stromectol order online

  33. Wzkqyc says:

    ivermectin 400 mg brands – ivermectin 0.2mg ivermectin australia

  34. Gicdmj says:

    sildenafil sample – online sildenafil prescription generic name for sildenafil

  35. Wishene says:

    http://buylasixshop.com/ – torsemide vs furosemide

  36. Dkxvwu says:

    buy real tadalafil online – buying tadalafil online safely tadalafil generic

  37. Plaquenil says:

    Propecia Estomago

  38. Bsrern says:

    accutane 20mg – accutane generic canada cheap generic accutane

  39. Zithromax says:

    Farmacia Kamagra Francia

  40. Sgsxru says:

    paper help – write research papers essays online to buy

  41. Iuoext says:

    ivermectin dosage – ivermectin rx ivermectin 9 mg

  42. Rwfyvd says:

    generic sildenafil paypal – Cialis woman tadalafil online cost

  43. Shlhnf says:

    vardenafil dosage – vardenafil 20 mg tom selleck and dr phil ed pill

  44. Hfkusk says:

    hydroxychloroquine mechanism of action – plaquenirx.com can you buy prednisone online uk

  45. Tulviv says:

    go now – fildena 150mg malegra 100mg

  46. Oaqfvg says:

    xenical reviews from patients – xenical price in usa orlistat levocarnitina

  47. Neurontine says:

    Comprare Viagra Line

  48. Jkaarx says:

    stromectol tablets for humans – ivermectin brand ivermectin human

  49. Smealf says:

    stromectol stromectol reino unido ivermectina para humanos megvesz ivermektin nz

  50. Qcxdiu says:

    brand cialis online – best price cialis buy tadalafil online cheap

  51. Haquis says:

    54 prednisone – prednipill prednisone 10mg pack

  52. Wkczrv says:

    ivermectina – stromectol new zealand where to buy stromectol online

  53. Ttndao says:

    real viagra online – female viagra sildenafil over the counter viagra usa

  54. weilina says:

    stromectol usa ivermectin dog wormer at walmart ivermectin for humans ivermectin 4

  55. Loemehoro says:

    viagra levitra cialis qual o melhor levitra pill levitra goodrx link what does levitra look like

  56. Wihwyx says:

    cialis without prescriptions – Buy branded cialis liquid cialis

  57. Tlwtxo says:

    cost ivermectin – generic ivermectin buy stromectol online

  58. Gomzhd says:

    ivermectin 6 mg oral – stromectol uk coronavirus ivermectin 24 mg

  59. AnBeavaws says:

    sildenafil coupon 100mg https://viagwdp.com/ viagra going generic

  60. Boslophy says:

    stromectol 3mg tablets side effects stromectol where to buy buy ivermectin for humans uk ivermectin where to buy

  61. Fidqey says:

    do my term paper – pay for dissertation paper help

  62. Haymed says:

    sildenafil online india – 50mg viagra sildenafil pills buy

  63. AnBeavaws says:

    best place to buy viagra online http://viagwdp.com/# low price viagra

  64. Hyjpdw says:

    1250 mg prednisone – prednisone 5 mg pills prednisone drug

  65. Brand Cialis No Prescription

  66. Cialis says:

    Order Amoxicillin

  67. Amoxicillin From Mexico

  68. Tsujem says:

    can you buy prednisone over the counter in canada – purchase prednisone online prednisone online paypal

  69. Nanagsdath says:

    ivermectin til salgs ivermectin for humans for sale Ipjkp15e ivermektin hapД± maliyeti

  70. Некероване кохання 14 серія Некероване кохання 14 серія
    yunb ddnznz Смотреть онлайн сериал Некероване кохання / Любовь без тормозов 14 серия
    Некероване кохання / Любовь без тормозов: 1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16 СЕРИЯ (украина)

  71. Xvimfd says:

    accutane 2009 – buy accutane 5 mg isotretinoin generic

  72. Hvnovx says:

    purchase amoxil 250mg uk – buy amoxicillin 500mg buy amoxil 1000mg usa

  73. Lasix says:

    forum achat cialis en ligne

  74. Aylahe says:

    ivermectin 9mg – ivermectin 6 mg otc ivermectin ireland

  75. Viagra says:

    Online Pharmacy No Rx

  76. Zeighb says:

    ivermectin generic name – ivermectin 6mg over the counter ivermectin 6mg stromectol

  77. FnmkSaurb says:

    does stromectol kill nits stromectol cost

  78. Cialis says:

    Cialis Effet Indesirable

  79. Managsdath says:

    where to buy stromectol ivermectin for humans dosage Iprsepwhp price of ivermectin

  80. Rivpov says:

    slot games – real money casino games real money online casinos usa

  81. Eokljc says:

    stromectol 6 mg – ivermectin rx stromectol order

  82. Clsvko says:

    canadian pharmacy prices – phplok cheap viagra canadian pharmacy

  83. Opwyjz says:

    free ed pills – best over the counter ed pills home remedies for ed erectile dysfunction

  84. Ohlfpf says:

    1250 mg prednisone – site how can i order prednisone

  85. Loshoorse says:

    order ivermectin ivermectin Opwpra51 ivermectin tablet uk

  86. Gvigyd says:

    prednisone 40mg – prednisone 5mg pills can you buy prednisone over the counter in canada

  87. Yihafx says:

    where to get accutane in singapore – accutane 20 mg buy online accutane 20 mg

  88. HmrmPlaby says:

    how expensive is ivermectin ivermectin pour on

  89. Kwvvzn says:

    amoxicillin 500 mg – amoxicilina 500 mg from mexico walmart price for amoxicillin

  90. Joywbx says:

    big fish casino online – slots online online casino real money us

  91. Cxpmyo says:

    ivermectin 6 mg – stromectol australia ivermectin 6 mg online

  92. ShheWalk says:

    sildenafil citrate online pharmacy alcohol and sildenafil

  93. Zbcyct says:

    buy cialis online safely – Real viagra without prescription 120 mg sildenafil

  94. FnwnSaurb says:

    viagra canada no prescription where can u buy viagra

  95. Zyhtop says:

    canadian compounding pharmacy – canadian pharmacy no rx buying drugs from canada

  96. Divly71 says:

    stromectol kopen buy ivermectin Dzvalqo

  97. IFeandab says:

    ivermectin м •м њ 영국 ivermectin uk

  98. RmexShofs says:

    professional writing website thesis chapters

  99. Uojfjz says:

    best ed pill for diabetics – erecedpls.com can i buy ed pills over the counter

  100. Zxeb48d says:

    z pack cost no insurance z-pak zithromax

  101. Dmdmwoxia says:

    ghost writer for college papers customized paper

  102. Ykcoyu says:

    academia writing – order an essay online where can i buy a research paper

  103. Rmqlih says:

    pharmacy online store – clavulanate brand vyvanse canadian pharmacy

  104. Npherty says:

    levitra high blood pressure levitra 20 mg film coated tablets cheap levitra online vardenafil levitra

  105. Evecgn says:

    cheap viagra online canadian pharmacy – order nolvadex pills canadian pharmacy ratings

  106. UgoJab says:

    [url=https://bupropionwellbutrin.online/]bupropion over the counter[/url]

  107. Khwkeype says:

    generic viagra online without prescription cheapest sildenafil online

  108. ShwvWalk says:

    ivermectin for cattle pour on ivermectin price usa

  109. KiaJab says:

    [url=http://pfizerviagra.quest/]viagra tablets online india[/url]

  110. Tfoequ says:

    sugarhouse casino online – online casino real money usa slot games

  111. JudyJab says:

    [url=http://cialistabs.quest/]buy discount cialis best online[/url]

  112. Vcrswo says:

    cheap azithromycin 250mg – furosemide 50 mg tablets azithromycin 500mg pill

  113. YonJab says:

    [url=http://doxycycline.monster/]doxycycline 150 mg tablets[/url]

  114. lexapro says:

    Hello are using Wordpress for your blog platform? I’m new to the blog world
    but I’m trying to get started and create my own. Do you require any
    coding knowledge to make your own blog? Any help would be greatly appreciated!

  115. tadalafil says:

    Do you have a spam issue on this website; I also am a blogger, and I was wondering your situation;
    we have developed some nice procedures and we are looking
    to trade methods with others, be sure to shoot me an e-mail
    if interested.

  116. Vureze says:

    stromectol 0.5 mg – stromectol pills for humans ivermectin 6mg

  117. HrhsPlaby says:

    injectable ivermectin for humans ivermectin for eczema

  118. MaryJab says:

    [url=https://tadalafil20mg.online/]tadalafil tablets canada[/url]

  119. Cod Zentel No Prescription Medicine Overseas Low Price

  120. LisaJab says:

    [url=https://cialistablets.online/]online medication cialis[/url]

  121. TeoJab says:

    [url=http://ventolin.online/]ventolin nebules[/url]

  122. Shyzul says:

    viagra 25mg – viagra on line viagra cost canada

  123. Khwkeype says:

    purchase sildenafil citrate 100mg viagra nz

  124. Cebbroady says:

    best online pharmacy for generic viagra 24 hours pharmacy store

  125. AmyJab says:

    [url=http://escitalopram.quest/]lexapro price comparison[/url]

  126. Rezmdw says:

    how to buy cialis without a prescription – generic cialis tadalafil medication

  127. FgwvSaurb says:

    comfortis canadian pharmacy best value pharmacy

  128. KiaJab says:

    [url=http://canadaviagra.quest/]uk viagra[/url]

  129. BooJab says:

    [url=https://canadaviagra.quest/]where can i buy viagra without a prescription[/url]

  130. AlfredHip says:

    couples plays strip poker and sex games
    sex games to play with your boyfriend over text
    sex roleplay games

  131. What’s up everyone, it’s my first pay a quick visit at this web page,
    and article is in fact fruitful in support of me, keep up posting
    such content.

  132. Dnwnwoxia says:

    no prescription canadian cialis walgreens cialis prices

  133. Abnoln says:

    stromectol tablets for sale – stromectol topical best rated canadian pharmacy

  134. Propecia Con Receta Online

  135. Chrisneurn says:

    sex games tentacle furry
    3d sex games for android
    multiplayer online sex games

  136. Izfsxw says:

    erection pills that work – prednisone 60mg accutane tablets buy online

  137. Very energetic post, I enjoyed that a lot. Will there be
    a part 2?

  138. Highly energetic blog, I enjoyed that bit.
    Will there be a part 2?

  139. MichaelTophy says:

    fox sex games
    video games with sex scenes in them
    attack on titan sex games

  140. RwhvShofs says:

    list of prescription drugs available in mexico Fildena

  141. Ronaldstage says:

    sex games vegas ancensored
    starwars sex slave games
    free sex games with no sign up

  142. Zflysf says:

    purchase lyrica without prescription – furosemide buy no prescription buying lasix without a prescription us

  143. MarkJab says:

    [url=https://cialisgk.com/]tadalafil soft 20 mg[/url]

  144. AshJab says:

    [url=https://chloroquinepills.quest/]chloroquine phosphate tablet[/url]

  145. Dnwnwoxia says:

    does va cover cialis or viagra cialis no script

  146. AlanJab says:

    [url=http://cymbalta.quest/]cymbalta generic brand[/url] [url=http://viagra100mgprice.quest/]viagra usa prescription[/url] [url=http://viagraxo.com/]viagra comparison prices[/url] [url=http://propecia.today/]propecia in australia[/url] [url=http://vlviagra.com/]viagra generic online cheapest[/url] [url=http://sildenafilpillcost.com/]sildenafil 200mg price[/url] [url=http://genericviagranorx.com/]generic viagra united states[/url] [url=http://budesonide.monster/]budesonide 9 mg tablets cost[/url] [url=http://tadlafil.com/]where to buy tadalafil in usa[/url] [url=http://buycialisbuy.com/]cialis daily[/url]

  147. Davidbap says:

    sex toon games
    awesome sex games
    wet sex games

  148. UgoJab says:

    [url=https://azithromycinpills.monster/]azithromycin rx[/url]

  149. Wznmaw says:

    clomid dosage – clomid prescription order misoprostol 200mcg

  150. DeweyNag says:

    patreon adult sex games
    sex flash porn games
    spin the bottle games sex

  151. KiaJab says:

    [url=http://cialis20.quest/]cialis price canada[/url]

  152. DavidMeess says:

    writing descriptive essay
    personal essay writing
    writing a cause and effect essay

  153. EyeJab says:

    [url=http://zoloftforsale.live/]zoloft 75 mg tablet[/url] [url=http://sildenafilcrp.com/]discount pharmacy sildenafil[/url] [url=http://ivermectinpill.quest/]ivermectin pills[/url] [url=http://lasix.monster/]lasixonline[/url] [url=http://viagra100mgprice.quest/]buy viagra online in south africa[/url] [url=http://bupropion.monster/]price of bupropion in india[/url] [url=http://ussildenafil.com/]viagra sildenafil 100mg[/url] [url=http://ivermectinztabs.com/]ivermectin over the counter canada[/url] [url=http://trazodone.live/]purchase trazodone online[/url] [url=http://tadalafilaim.com/]tadalafil online paypal[/url]

  154. RjrcShofs says:

    term paper social media marketing term paper on the odyssey

  155. Aycnve says:

    buy generic dapoxetine 90mg – doxycycline 200mg us prednisolone cheap

  156. oripzess says:

    fildena 100 mg viagra fildena price fildena reaction time

  157. QuintonRed says:

    essay writing sites
    write college essays
    write a narrative essay

  158. FhrfSaurb says:

    farmingdale college essay odd couple essay

  159. Zlucjs says:

    synthroid uk – cheap neurontin pills gabapentin pill

  160. CarlJab says:

    [url=http://cialisedrem.online/]where can you buy cialis online[/url]

  161. DhexShofs says:

    thesis title for marine engineering students thesis for the little prince

  162. Richardvitef says:

    online essay writing services
    pay essay writing
    writing essay help

  163. LisaJab says:

    [url=https://sildenafilmpills.online/]sildenafil 50[/url]

  164. Dwymxa says:

    buy synthroid 75mcg pill – sildenafil 150 mg purchase cialis

  165. Davidwew says:

    essay writing site
    essay writing help
    when writing an essay

  166. HmehPlaby says:

    compare contrast essay example papers ias essay question paper 2014

  167. Gmqmeq says:

    brand modafinil 200mg – buy modafinil ivermectin 6mg over the counter

  168. Clydeinjub says:

    write an opinion essay
    what to write a college essay about
    best custom essay writing services

  169. Drnnwoxia says:

    an interesting t20 cricket match essay cpe essay titles

  170. SnrnWalk says:

    2012 ap lang synthesis essay example history essay thesis examples

  171. Anthonyseart says:

    cheap custom essay writing services
    write descriptive essay
    writing descriptive essay

  172. Bnpnoi says:

    vardenafil commercial – buy xenical generic brand xenical

  173. FrankSal says:

    writing a biography essay
    write a reflection essay
    writing an argumentative essay

  174. doctors unemployment rate when is open enrollment for self funded healthcare
    stromectol https://ivermectinhome.com

  175. Arnjfraks says:

    ssc mts paper 2 essay topics essay 2013 paper

  176. cheelry says:

    amoxicillin without an rx how much is amoxicillin cost amoxicillin 750 mg price

  177. Tgbhzi says:

    buy plaquenil 400mg online – brand plaquenil 400mg buy valacyclovir 1000mg

  178. MarkJab says:

    [url=https://genericviagra50mg.monster/]buy generic viagra online in usa[/url]

  179. Bcndka says:

    sildalis online – buy propecia 5mg pill order glucophage without prescription

  180. Zwijtv says:

    acillin without prescription – metronidazole 400mg cost buy generic plaquenil

  181. AshJab says:

    [url=https://cheapcialis40mgwithnorx.quest/]where to get cialis[/url]

  182. Williamsow says:

    graded essay
    free essay writer
    my zombie myself essay tone

  183. UgoJab says:

    [url=https://cialisbestpillonlinepharmacy.monster/]best tadalafil in india[/url]

  184. Vpgayv says:

    order hydroxychloroquine 200mg – brand hydroxychloroquine 200mg oral hydroxychloroquine

  185. Henryslady says:

    cheap custom essay writing services
    essay checker
    write an opinion essay

  186. DenJab says:

    [url=https://hydroxychloroquinepills.online/]quineprox 75mg[/url] [url=https://cialistabletsforsale.com/]cialis 200 mg price[/url] [url=https://amoxicillin.quest/]amoxicillin 1000 mg tablet[/url] [url=https://azithromycinpills.online/]azithromycin 1g tablet[/url] [url=https://amoxilamoxicillin.online/]can i buy amoxil over the counter[/url]

  187. AmyJab says:

    [url=http://ordersildenafiltablets.com/]sildenafil tablets 100mg cost[/url]

  188. pobqpm says:

    how to get cialis can i take 40mg of cialis buy cialis online fast shipping

  189. zortilo nrel says:

    An fascinating dialogue is value comment. I feel that it’s best to write extra on this matter, it may not be a taboo topic but typically people are not sufficient to talk on such topics. To the next. Cheers

  190. Bdlruk says:

    viagra 100mg pills for sale – sildenafil mail order usa tadalafil 5mg drug

  191. ChriswoW says:

    progressive era essay dbq
    free essay writing
    how to write an essay

  192. Uapdxq says:

    generique sildenafil – sildenafil bestellen acheter 20mg tadalafil

  193. Walterrop says:

    essay writing sites
    proposal essay outline
    essay on planning

  194. qrdddf says:

    ivermectin over the counter ivermectin 12 mg tablet buy coronavirus cure

  195. MaryJab says:

    [url=http://cialiprice.quest/]cost of cialis 20mg in canada[/url]

  196. sinfeno says:

    cialis bathtub what is cialis used for cialis pills

  197. Nsqzab says:

    ivermectin 3 mg pills for humans – ed pills comparison ivermectin lotion 0.5

  198. sinfeno says:

    buy generic cialis (tadalafil) online – no prescription petcialisrov.com otc cialis

  199. JasonJab says:

    [url=https://sildenaficitrate.quest/]sildenafil for sale india[/url] [url=https://viagatablet.quest/]over the counter viagra[/url] [url=https://buyingcial.quest/]buy generic cialis 20mg[/url] [url=https://buyviaga.quest/]women viagra pills in india[/url] [url=https://generictdalafil.quest/]where to buy tadalafil in singapore[/url] [url=https://genericviaga.quest/]viagra 50 mg canada[/url] [url=https://buyviaraonline.quest/]rx viagra[/url] [url=https://viaagra.quest/]generic viagra canada price[/url] [url=https://cialsgeneric.quest/]pharmacy online cialis[/url] [url=https://cials.quest/]cialis best price[/url]

  200. AlanJab says:

    [url=https://strattera.live/]strattera 60 mg coupon[/url] [url=https://ivermectinmtabs.com/]where to buy ivermectin[/url] [url=https://ivermectingtab.online/]stromectol australia[/url] [url=https://albendazole.today/]albendazole price in india[/url] [url=https://nolvadex.monster/]where to get nolvadex pct[/url] [url=https://hydroxychloroquineforsale.online/]hydroxychloroquine where to buy[/url] [url=https://ivermectinctab.online/]ivermectin virus[/url] [url=https://internetpharmacy.quest/]pharmacy shop[/url] [url=https://bactrim.live/]order septra online[/url] [url=https://buypermethrin.com/]buy acticin[/url]

  201. Uvwuho says:

    buy prednisone 40mg pill – the blue pill ed prednisone 10mg pills

  202. France says:

    ivermectin अनलाइन किन्नुहोस् strumectol.com ivermectin for humans over the counter is

  203. YonJab says:

    [url=https://baclofen.live/]baclofen 200 mg[/url]

  204. France says:

    lichid de stromectol strumectol.com where to get ivermectin for human consumption

  205. Ojllpc says:

    buy generic isotretinoin 10mg – buy metformin 1000mg online cheap buy amoxil 1000mg

  206. urinmep says:

    online pharmacies without prior prescription over the counter medication

  207. AshJab says:

    [url=https://cialiseight.com/]cheap cialis usa[/url]

  208. TeoJab says:

    [url=http://arimidex.live/]arimidex tablets cost[/url]

  209. Jmwuqc says:

    order lisinopril 2.5mg online – order lisinopril pill omeprazole 10mg without prescription

  210. TedJab says:

    [url=http://ivermectinotab.com/]order stromectol online[/url]

  211. ZakJab says:

    [url=http://cialispharmsale.com/]cialis gel tabs[/url]

  212. Jqscjb says:

    buy generic triamcinolone 10mg – brand clarinex purchase clarinex pills

  213. arertLip says:

    approved canadian pharmacies online otc drugs

  214. Wvnfsz says:

    purchase doxycycline online cheap – levothyroxine price cheap levothyroxine pill

  215. BooJab says:

    [url=https://buypaxil.online/]paxil 2.5 mg[/url]

  216. tadalafil liquid where to buy cialis without prescription

  217. YonJab says:

    [url=https://ndpills.online/]real viagra no prescription[/url]

  218. wegoetdh says:

    tadalafil cialis where to buy tadalafil on line

  219. Arxupy says:

    order orlistat online – buy orlistat 120mg pill order hydroxychloroquine online

  220. AlanJab says:

    [url=http://onlinecialis5mgrx.quest/]best tadalafil brand[/url] [url=http://cheapviagrapillsbuyingonline.quest/]cheap viagra pills online[/url] [url=http://ivtabs.online/]stromectol 3mg tablets[/url] [url=http://sildenafilbh.online/]sildenafil soft tablets[/url] [url=http://cheapcialis10mgpill.monster/]can i order cialis online[/url] [url=http://viagranext.online/]medicine viagra india[/url] [url=http://viagrabestprice.monster/]discount generic viagra[/url] [url=http://onlinecialiswithoutrx.monster/]where can i buy cialis pills[/url] [url=http://bestviagra100mgnoprescription.quest/]sildenafil without a prescription[/url] [url=http://ivermectinpillstock.online/]ivermectin drug[/url]

  221. Lvbfqm says:

    cenforce 100mg without prescription – buy diltiazem sale buy zovirax generic

  222. TedJab says:

    [url=http://bestviagraonlinedrugstore.monster/]viagra prescription online[/url]

  223. Llvhoe says:

    order atarax 25mg pill – domperidone 10mg us crestor uk

  224. CarlJab says:

    [url=http://bestcialispillsbuyingonline.quest/]buy cialis online canada[/url]

  225. anolymn says:

    https://www.alevitrasp.com hemeEneshy Generico Do Viagra Pfizer

  226. AmyJab says:

    [url=http://jviagra.quest/]sildenafil medication[/url]

  227. vpn for chrome
    free phone vpn
    windscribe vpn reviews

  228. wegoudsw says:

    best price usa tadalafil tadalafil online with out prescription

  229. Vleknw says:

    buy generic tetracycline 500mg – buy tetracycline 500mg sale citalopram order

  230. quoting in essay
    3 paragraph essay
    change words in essay

  231. aksw58 says:

    i had been two a twosome of separate chemist regional to me and i was told the share i needed in behalf of my husband was angry to get be the case of or the suppliers won’t supply it at their chemist, my mother tried her local chemist being z-pack us (farley hill, market on a par) and they were yes proficient helped with the total we needed and order my things to come in with 24 hours of asking, totally alluring staff too

  232. Iofbct says:

    tizanidine 2mg canada – order prozac 10mg pills gloperba over the counter

  233. what is critical thinking
    definitions of critical thinking
    what defines critical thinking skills

  234. Ordered goods azithromycintok.com that were “in stock”. No updates after attain conducive to 2 weeks. Contacted them, imply order at one’s disposal require be sent out. Chestnut week later no assist notification. Unable to get automatic refund as nowadays pattern has been shipped but no besides updates on tracking available. Requested refund and recall box place in Aus transmit system. Note still to returned so no refund. To the nth degree frustrating organize and at rest not resolved.

  235. Ykryao says:

    order inderal 20mg pills – hydroxychloroquine 400mg ca buy plaquenil 200mg online cheap

  236. CarlJab says:

    [url=http://costofcialis2021.quest/]cialis 20 mg daily use[/url]

  237. Varkfalm says:

    zithromaxik.com azithromycin 250 azithromycin over counter husky health insurance

  238. critical thinking 2022
    problem solving critical thinking
    analytical thinking vs critical thinking

  239. Kdnbju says:

    order hydroxychloroquine 200mg generic – hydroxychloroquine 400mg for sale buy chloroquine 250mg online

Leave a Reply