Þistlar ─ Cirsium

Skrifað um April 8, 2013 · in Flóra · 42 Comments

Þistlar ─ Cirsium Mill.
Þistlar, Cirsium Mill., teljast til körfublómaættar (Asteraceae (Compositae), sjá síðar). Þeir eru ein-, tví- eða fjölærir og geta sumir orðið um 4 m á hæð. Stönglar, einn eða fleiri saman, uppréttir, geta verið vængjaðir og þyrnóttir, greinóttir eða ógreinóttir. Blöð bæði stofnstæð og á stöngli, þyrnótt, tennt til gróftennt eða ein- til þrífjöðruð, græn og hárlaus eða grá og þétthærð, jafnan ekki með kirtilhár.
Blómkörfur disklaga, einstæðar, endastæðar í efstu blaðöxlum eða í klasaleitinni, kolllaga, puntleitum eða hálfsveiplaga blómskipun. Reifarnar í mörgum krönsum, þyrnóttar í endann. Blómbotn flatur eða hvelfdur og með hreisturblöð á milli blóma. Blóm ein- eða tvíkynja, pípulaga, rauðfjólublá eða sjaldan gul eða hvít. Aldin hnotkennt með hárskúf.
Til ættkvíslarinnar teljast um 200 tegundir í Norður-Afríku, Asíu, Evrópu og Norður-Ameríku. Tegundirnar vaxa í margs konar gróðurlendum.
Nafnið Cirsium er dregfið af gríska orðinu kirsos, sem merkir bólgin æð. Seyði af plöntunum var notað til lækninga. Stönglar af flestum tegundum eru vel ætir og nýttir eins og sperglar.

Hér á landi vaxa tvær tegundir, báðar sem slæðingar; hin síðar nefnda er mjög sjaldgæf.

Lykill að tegundum:
1 Karfa jafnan einkynja, um 1 cm á breidd; nokkrar körfur saman; blöð þyrnótt ……. C. arvense
1 Karfa tvíkynja, um 2-4 cm á breidd; körfur einstæðar; án þyrna ……. C. heterophyllum

 

Þistill ─ Cirsium arvense (L.) Scop.

Fjölær jurt. Stönglar vaxa upp af kröftugum rótarsprotum, sem mynda þétt net í jörðu. Á þessum rótaröngum myndast kröftugir brumknappar, sem verða að nýjum stönglum, og stuðla þeir að kynlausri fjölgun. Frá þessum rótarskotum ganga aðrar rætur djúpt í jörðu, sem sjá um upptöku næringarefna. Stönglarnir eru uppréttir, greindir eða ógreinóttir, með fáa þyrna, að mestu hárlausir eða skúmhærðir, einkum ofan til. Blöð stilklaus, greipfætt; blaðrendur ganga jafnan niður á stöngul, með þyrna á röndum, geta verið hærð á neðra borði.

Þistill er algengur í ræktuðu eða röskuðu landi. Ljósm. ÁHB.

Þistill er algengur í ræktuðu eða röskuðu landi. Ljósm. ÁHB.

Körfur á stuttum legg (1,5-2 cm), nokkrar saman á stöngulenda eða efri greinum. Reifar blárauðmengaðar, broddyddar. Blóm eru einkynja, pípukrýnd; karlblóm rauðbláleit og lítið eitt hnöttóttari en kvenblómin, sem eru fjólublá. Karlkörfur eru kúlulaga en kvenkörfur ílangar. Aldin er hnotkennt með hárskúf. Hárskúfurinn slitnar auðveldlega af og því berst fræ yfirleitt ekki nema stutta vegarlengd eða vart lengra en 10-20 metra.

Vex við hús og bæi í öllum landshlutum og myndar oft þéttar breiður. Blómgast í júní. 20-90 cm á hæð.

Viðurnafnið arvense er latína, arvum, akur. Erfitt er að útrýma plöntunni og mjög varasamt að reyna að stinga hana upp, því að við það að slíta rótarsprota og búta þá niður eykst vaxtarkraftur þeirra til að mynda nýja stöngla. Ráðlegt er að slá plöntuna 3 eða 4 sinnum á vaxtartíma, fyrst þegar forðanæring er sem minnst í plöntunni og síðast nokkru áður en fræ þroskast. Svo virðist sem réttast sé að slá hana ekki alveg niður við jörð heldur skilja eftir 10-15 cm háa sprota.
Önnur nöfn á tegundinni eru akurþistill, blóðþistill, þyrnir, þyrnibróðir og þyrniviður.

Samnefni: Serratula arvensis L.

Nöfn á erlendum málum:
Enska: creeping thistle, canada thistle, canadian thistle, lettuce from hell thistle, california thistle, corn thistle, cursed thistle, field thistle, green thistle, hard thistle, perennial thistle, prickly thistle, small-flowered thistle og way thistle.
Danska: Ager-Tidsel
Norska: åkertistel
Sænska: åkertistel
Finnska: pelto-ohdake
Þýzka: Acker-Kratzdistel
Franska: cirse des champs

 

Þurrkað eintak af þistli. Ljósm. ÁHB.

Þurrkað eintak af þistli. Ljósm. ÁHB.


Purpuraþistill ─ Cirsium helenioides (L.) Hill
Purpuraþistill er nærri þyrnalaus, uppréttur, fjölær með rótaranga, oftast með eina körfu; ekkert eða lítið greinóttur. Efri blöð eru tungulaga, heilrend eða bugsepótt með stuttar nályddar tennur, en hin neðri heilrend; neðra borð blaða lóhært og nærri með silfurgljáa, efra borð grænt og hárlaust.
Körfureifar skaraðar, þyrnalausar. Blómkörfur eru stórar og eru endastæðar eða fáar í hóp efst á stöngli. Blóm eru rauðfjólublá, sjaldan hvít.

Vex á fáum stöðum, sjaldgæfur. Blómgast í ágúst. 20-60 cm á hæð.

Viðurnafnið helenioides táknar, að plantan líkist Helenium, það er Inula helenium, iðunnarsunnu.
B
löð jurtarinnar eru höfð til litunar og gefa ásamt birkiblöðum mjög fallegan gulan lit.

Sjá myndir af tegundinni hér.

Samnefni: Cirsium heterophyllum (L.) Hill

Nöfn á erlendum málum:
Enska: melancholy thistle
Danska: Forskelligbladet Tidsel
Norska: kvitbladtistel
Sænska: brudborste, borsttistel
Finnska: huopaohdake
Þýzka: Verschiedenblättrige Kratzdistel
Franska: mélancolie, chardon

ÁHB / 8. apríl 2013

 

Leitarorð:

42 Responses to “Þistlar ─ Cirsium”
  1. Bgcymr says:

    provigil a stimulant – buy modafinil provigil 200mg

  2. Rdqzzn says:

    best accutane coupon – accutane 10 mg cheap generic accutane

  3. Ddxoby says:

    buy amoxicilina noscript canada – amoxicillin without prescription cvs amoxicillin price no insurance

  4. Apwuke says:

    order vardenafil – generic vardenafil from india vardenafil generic names

  5. Acbeka says:

    where can i buy ivermectin – buy oral ivermectin ivermectin oral

  6. Lpdshg says:

    tadalafil tablets 20 mg online – cialis 20mg best price professional cialis

  7. Ckrlcf says:

    ivermectin tablets – generic name for ivermectin stromectol uk

  8. Lfdlox says:

    lyrica 300 mg price in india – online pharmacy usa online pharmacy canada

  9. Bjcmgv says:

    online pharmacy dubai – tadalafil online order tadalafil female

  10. Victvg says:

    ivermectina 6 mg – buy ivermectin 6mg ivermectin tablet price

  11. Xwmhal says:

    prednisone 3 tablets daily – prednisone 20mg buy online prednisone 10 mg

  12. Mbbtov says:

    modafinil online – a modafinil prescription provigil generic

  13. Tvunkj says:

    buy zithromax 100mg – buy zithromax cheap z-pak

  14. Rcietg says:

    where can i buy over the counter generic viagra – best viagra in usa can i buy generic viagra in canada

  15. Xwbmfi says:

    cialis viagra – buy cialis cheap buy tadalafil pills

  16. Apvyuo says:

    ivermectin usa – stromectol without prescription ivermectin 500mg

  17. Ahgtto says:

    ocean casino online – casino online online casino

  18. Aeqara says:

    top erection pills – tom selleck and dr phil ed pill erectile dysfunction medicine

  19. Njzvln says:

    prednisone over counter – prednisone 54 prednisone prescription online

  20. Oeaaxc says:

    buy generic viagra online free shipping – viagra 20mg generic can you order viagra online

  21. Rvveqa says:

    cialis united states – Cialis for women canadadrugpharmacy com

  22. Pxgljk says:

    stromectol price uk – buy stromectol for humans australia ivermectin 8 mg

  23. Sbolts says:

    pills for ed – natural help for ed over the counter erectile dysfunction pills

  24. Zomyet says:

    generic ventolin – ventolin australia price ventolin tablet price

  25. Jzebty says:

    neurontin 300 mg buy – no prescription levothyroxine synthroid 112 mcg

  26. Smovbi says:

    buy female viagra canada – online prescriptions for viagra online viagra tablets in india

  27. Acvzsh says:

    tadalafil 20 mg mexico – pharmacy home delivery where to buy cialis in uk

  28. Sliugd says:

    levitra online pharmacy – site vardenafil online consultation

  29. Kyqsnt says:

    buy stromectol usa – buy liquid ivermectin buy stromectol

  30. Kdaunw says:

    prednisone 5mg online – 15 mg prednisone daily where can i buy prednisone without a prescription

  31. Ojonjf says:

    cost of accutane in canada – accutane purchase online uk accutane 40 mg price

  32. Imwtjs says:

    amoxicilin no prescription – buy amoxicillina 500 mg online amoxil 500 mg

  33. Cyiwje says:

    medrol tab 4mg – site lyrica 225 mg cost

  34. Zwxwff says:

    help writing research paper – essays custom write my essay help

  35. Psggjq says:

    female viagra brand name – Generic viagra canada generic viagra paypal

  36. Tudbhk says:

    how to buy cialis in mexico – Fda approved cialis canadian cialis no prescription

  37. Nsinim says:

    stromectol 6mg – stromectol order online stromectol generic name

  38. Zcrnwc says:

    prednisone on line – prednisone 5 tablet prednisone 10mg for sale

  39. Dgbery says:

    furosemide tablets australia – buy clomiphene 25mg furosemide 40mg tab without prescription

  40. Xvynww says:

    ventolin uk price – cost of ventolin in usa order Albuterol

  41. Ivcdkr says:

    cytotec without prescription – cytotec 600 mcg cytotec 200 canada

  42. Xjykto says:

    where can i buy doxycycline no prescription – where to buy doxycycline cheap prednisolone uk

Leave a Reply