Smjörgras ─ Bartsia alpina

Skrifað um January 19, 2013 · in Flóra · 57 Comments

Smjörgras þekkist á einkennandi lit blaða og blóma. Ljósm. ÁHB.

Smjörgras þekkist á einkennandi lit blaða og blóma. Ljósm. ÁHB.

Hanatoppar ─ Bartsia L.

Ættkvíslin hanatoppar (Bartsia L.) hefur til þessa verið jafnan talin til grímublómaættar (Scrophulariaceae). Nú benda rannsóknir til, að skynsamlegra sé að telja hana til ættarinnar Orobanchaceae, sem hefur verið nefnd sníkjurótarætt (Stóra blómabók Fjölva 1972), ásamt ættkvíslunum Rhinanthus, Pedicularis, Melampyrum og Euphrasia. Til ættarinnar heyra um 2000 tegundir innan um 90 ættkvísla.
Til hanatoppa (Bartsia) teljast um 49 tegundir, sem vaxa á Grænlandi, Evrópu, Asíu, Norður-Afríku og flestar í Suður-Ameríku. Aðeins 3 vaxa í Evrópu og aðeins ein hér á Norðurlöndum, smjörgras (B. alpina L.).
Þetta eru fjölærar hálfsníkjujurtir með uppréttan, ógreindan stöngul. Blöð eru gagnstæð, stilklaus, egglaga og tennt. Blóm eru í stuttu axi eða einstæð í blaðöxlum, og vísa oft í eina átt. Háblöð eru brún-fjólublá. Bikar er fjór-skiptur. Króna varakróna, klofin í lengri efri og styttri neðri vör; engin spori. Fræflar fjórir, frjóknappar ullhærðir. Einn stíll. Aldin er egglaga hýði.

Ættkvíslarnafnið Bartsia er til minningar um þýzkan lækni, Johann Bartsch (1709-1738). Linné kynntist þessum manni í Hollandi og þótti mikið til hans koma. Hann var Linné mjög hjálplegur við útgáfu nokkurra rita. Vegna þess, hve plöntur kvíslarinnar sortna við þurrkun, þótti Linné við hæfi að nefna ættkvíslina eftir honum, þegar hann frétti ótímabært lát hans. Bartsch hafði nýlega hafið störf sem læknir í Papúa (Nýju-Gíneu), þá er hann lézt rétt tæplega þrítugur að aldri.

Smjörgras ─ Bartsia alpina L.

Smjörgras vex innan um aðrar plöntur og lifir á sníkjum. Ljósm. ÁHB.

Smjörgras vex innan um aðrar plöntur og lifir á sníkjum. Ljósm. ÁHB.

Fjölær jurt, með upprétta eða lítið eitt uppsveigða, greinalausa, mjúkhrokkinhærða stöngla; oftast nokkrir á sama jarðstöngli. Blöð eru gagnstæð, útstæð, stilklaus, egglaga, gishærð og með snubbóttar, grófar tennur; oftast eru 4-10 pör af blöðum á stöngli, 10-25 x 8-17 mm að stærð. Stoðblöð lík laufblöðum; þau ásamt efstu blöðum blálit.
Blóm eru óregluleg, leggstutt (2-4 mm), útstæð, sitja stök í efstu blaðöxlum eða í einhliða axi, 15-20 mm að lengd. Bikar er fjór-skiptur, 5-9 mm, mun styttri en krónupípa, grænn með fjólubláum slettum; tæplega klofinn niður að miðju. Varakróna, krónan er blá og plantan öll blákorguð ofantil, kirtilhærð; efri vör lengri en neðri vör. Fræflar fjórir. Fræva með aðlæg, upprétt hár. Aldin er dökkbrúnt hýði, hært, egglaga og odddregið, 10 x 5 mm að stærð.

Aldinið er hært hýði. Teikn. ÁHB.

Aldinið er hært hýði. Teikn. ÁHB.

Vex í klettum, blómlendi og víðar. Mjög algengt um land allt. Blómgast í júní. 10-35 cm á hæð.

Nokkrum afbrigðum hefur verið lýst og byggist greining þeirra einkum á lit blóma, sem getur verið frá dökk-fjólubláum í gulan. Smjörgras er hálfsníkjuplanta og skýtur sníkjuþráðum, þjóföngum, inn í rætur nærliggjandi tegunda, eins og stara, kornsúru og fjölmargra annarra (Musselman and Rich, ACTA BOT. ISL. 4: 16-18, 1976). Fræ þurfa að frjósa til þess að spíra, og plantan blómgast ekki fyrr en á fjórða eða fimmta ári.
Hanatoppur, óeirðagras og lokasjóðsbróðir eru önnur nöfn á tegundinni. Ekki er kunnugt um nein not af plöntunni og erfitt er að skýra, hvernig skilja megi orðið smjörgras.
Smjörgras er nafn á silfurskarti, sem framleitt var til styrktar börnum með Downs-heilkenni. Höfundar þess eru Eggert Pétursson og Sif Jakobsdóttir.

Nöfn á erlendum málum:
Enska: alpine Bartsia, velvet bells
Danska: Sorttopp
Norska: svarttopp
Sænska: svarthö
Finnska: punakko
Þýzka: Alpenhelm
Franska: Bartsie des Alpes

ÁHB / 19. 1. 2013

 

 

Leitarorð:

57 Responses to “Smjörgras ─ Bartsia alpina”
  1. Ksiano says:

    provigil cost – provigil 200 mg provigil schedule

  2. Dciyzu says:

    accutane 5 mg – generic accutane price where can i get accutane in singapore

  3. Kbmuxc says:

    amoxicilina 500 mg from mexico – amoxicillin 250 mg amoxicillin sleep

  4. Byselx says:

    generic vardenafil with dapoxetine – buy brand vardenafil buy levitra online

  5. Yizsuu says:

    where to get generic cialis – tadalafil generic pills tadalafil generic cost

  6. Qqaqix says:

    ivermectin 3mg tablets – where can i buy oral ivermectin

  7. Upqjir says:

    lyrica 75 price – otc lyrica canadian pharmacy coupon

  8. Dckxhe says:

    amoxil 500 – amoxicilina 500 mg amoxicillin online purchase

  9. Vruqaw says:

    buy tadalafil pills – canada cialis tadalafil 2

  10. Adlttb says:

    prednisone prescription online – prednisone canadian pharmacy order prednisone 10 mg tablet

  11. Vjyelv says:

    provigil dosage – provigil cost provigil weight loss

  12. Ytwwmf says:

    generic zithromax 100mg – buy azithromycin online buy azithromycin 250mg

  13. Glblds says:

    buy cheap viagra canada – sildenafil 50 mg mexico discount generic viagra

  14. Fogohp says:

    15 mg cialis – buy generic cialis online safely cheapest brand cialis

  15. Bkmlwy says:

    ivermectin for humans – stromectol 6mg order stromectol

  16. Rzsimq says:

    sugarhouse casino online – doubleu casino online casino caesars casino online

  17. Pzquds says:

    can i buy ed pills over the counter – erectile dysfunction drug latest treatment for erectile dysfunction

  18. Caygpp says:

    prednisone for back pain – prednisone 40 mg cost prednisone over the counter canada

  19. Horxuu says:

    sublingual viagra – buy generic viagra no prescription sildenafil cheap buy

  20. Wkvbxu says:

    cialis price south africa – Canadian pharmacy cialis pfizer tadalafil tablets uk

  21. Ddpujz says:

    ivermectin 3mg online – stromectol dosage stromectol 15 mg

  22. Ainzxj says:

    ed pills otc – top ed pills pills for ed

  23. Lfxluv says:

    ventolin 90 mcg – buy ventolin online ventolin price

  24. Kumjjp says:

    neurontin 50 mg – levothyroxine tablets price of generic synthroid

  25. Zpeqme says:

    viagra 50mg for sale – buy sildenafil 100mg online price

  26. Mtpkea says:

    buy cialis gel – cost of cialis cialis 20mg price australia

  27. Miioae says:

    vardenafil 40mg – buy generic vardenafil uk buy vardenafil online overnight delivery

  28. El Cialis Es Mejor Que El Viagra

  29. Rehkce says:

    ivermectin pills canada – stromectol tablets uk ivermectin 15 mg

  30. Wlrkic says:

    40 mg prednisone pill – medicine prednisone 5mg rx prednisone 20 mg

  31. Uzobcn says:

    roaccutane isotretinoin – mexico pharmacy accutane accutane pills

  32. Frnrdi says:

    amoxicillin 500 mg – amoxicillin price amoxil USA

  33. Fkxgdd says:

    methylprednisolone 32 mg tablets – cheapest price for lyrica lyrica prices in canada

  34. Wucntt says:

    help me write a thesis – buy an essay where can i buy a research paper

  35. Vzmmxu says:

    viagra capsules in india – Canadian pharmacy viagra sildenafil 10 mg

  36. Vedptw says:

    cheap cialis in usa – Viagra or cialis cialis india

  37. Stromectol says:

    Levitra Per Uberweisung Kaufen

  38. Czfqmt says:

    ivermectin for human – buy stromectol for humans australia ivermectin lice oral

  39. Cwjkbn says:

    canada pharmacy prednisone – can i buy prednisone online in uk cost of prednisone 5mg tablets

  40. Zithromax says:

    Tadalafil Cialis 20 Mg

  41. Hrgies says:

    buy ventolin inhaler – ventolin inhaler ventolin inhalers

  42. Tvioho says:

    can i buy cytotec without prescription – cytotec 200 mg tablet cytotec 200 mcg usa

  43. Phsabw says:

    azithromycin doxycycline – prednisolone 25mg tablets cost prednisolone online

  44. Buy Workout Equipment With Echeck

  45. Zzqirg says:

    ivermectin 6 mg tablets – ivermectin cream cost order stromectol

Leave a Reply