Lúpína og Hjörleifur

Skrifað um July 22, 2013 · in Gróður · 76 Comments

Sitt sýnist hverjum um lúpínu. Ljósm. ÁHB.

Sitt sýnist hverjum um lúpínu. Ljósm. ÁHB.

Hjörleifur Guttormsson skrifaði grein í Morgunblaðið fyrir skömmu og fjallaði þar um ofurvöxt og útbreiðslu alaskalúpínu (Lupinus nootkatensis). Þetta er ekki í fyrsta sinn, sem Hjörleifur skrifar um þetta efni og má því ætla, að það liggi þungt á honum. Því miður fór greinin framhjá mér og eg sá hana ekki fyrr en í gær.
Í greininni segir orðrétt: „Ég hef áður haldið því fram að hér sé á ferðinni alvarlegasta ógn sem steðjar að gróðurríki Íslands þar sem lúpína muni að óbreyttu leggja undir sig mikinn hluta landsins fyrir lok þessarar aldar.“
Hér er fast að orði kveðið og því ástæða til þess að líta betur á helztu atriði þessa máls.

Stafar öðrum plöntum hætta af lúpínu?
Það er vissulega rétt, að lúpína er hörð af sér í samkeppni á vissum stöðum. Hins vegar er hún misdugleg (ef nota má það orð) eftir því, hvar á landinu er. Mikill munur er á henni hvað þetta varðar annars vegar á Suður- og Suðvesturlandi og hins vegar á Norður- og Norðausturlandi.
Ein af röksemdum fyrir því, að útrýma þurfi lúpínu, er sú, að hún gangi að öðrum tegundum dauðum. Ef þetta væri rétt, myndi það gilda um margar aðrar tegundir, og þá væru gróðurfélög jarðar, ef á heildina er litið, tiltölulega fá. Allir vita, að svo er ekki. Ástæðan er sú, að plöntur, sem lifa á sama svæði, stóru eða litlu eftir atvikum, gera ekki sömu kröfur til allra þátta umhverfis, heldur nýtir hver og ein ákveðinn hluta, sem veldur því, að þær lifa í sama gróðurfélagi. Sem dæmi má taka, að brennisóley lifir undir birkitré, því að henni nægir það ljós, sem kemst í gegnum krónu trésins og hún sækir vatn 10-15 cm niður í jarðveginn, en tréð á eins metra dýpi eða meira.

Meginreglan er, að hlutdeild tegunda er jafnan mjög föst og stöðug í tegundasnauðum gróðurfélögum, en í tegundaríkum félögum eru breytingar mjög tíðar. Þegar lúpína kemur í fábreytt gróðurfélag, nær hún þar undirtökunum og verður fljótt ríkjandi. Til dæmis sækir hún vatn á mun meira dýpi en aðrar tegundir, vöxtur hennar er hraður og hún nýtur góðs af samlífi við bakteríur í rótum, sem beisla nitur (köfnunarefni) í andrúmslofti. Þetta ástand getur varað í allmörg ár. Vegna jarðvegsmyndandi áhrifa lúpínunnar breytast aðstæður í gróðurfélaginu og sífellt fleiri tegundir sækja inn. Síðan fer það eftir ytri aðstæðum (landshlutum), hve langan tíma slíkt tekur. Og eftir því sem tegundirnar verða fleiri verða breytingar á hlutdeild tegunda örari. Nú er mannsævin tiltölulega stutt miðað við framvindu í náttúrunni og því kann svo að vera, að einni eða tveimur kynslóðum vaxi »blái liturinn« í augum, en víst er, að þriðja, fjórða og örugglega fimmta kynslóð munu fá í hendur mun frjósamari jörð en við tókum í arf. Og þá mun hlutdeild lúpínunnar í flóru landsins vera eðlileg talin.
Slíkt á sennilega við um fleiri tegundir. Hver veit nema munkahetta, sem Hjörleifur getur um, sé upphaflega slæðingur. Meginútbreiðsla hennar er í rekju á Mið-Suðurlandi, en hún hefur slæðzt víða til beggja átta. Þá eru gullkollur og fuglaertur að líkindum innflutt sem nytjaplöntur fyrr á öldum. Enginn amast við þeim lengur.
Harðast sækir lúpína fram á melum, og þar ætti öðrum tegundum að vera hættast. En nú er það svo, að flestir melar hafa myndast vegna uppblásturs. Íslenzku tegundirnar, sem þar vaxa, eru því ekki í eðli sínu melaplöntur. Eðlilegur vaxtarstaður þeirra er í holtum, klettum, skriðum og hávöðum. Það er því hæpin fullyrðing, að lúpínan útrými öðrum tegundum, og ef vel er að gáð, leynast jafnan aðrar tegundir undir henni.
Flestir hljóta að vera sammála um, að rétt sé að rækta upp mela. Auðvelt er að gera það með lúpínu, og nú væri fróðlegt, að höfuð-andstæðingar hennar, þar á meðal Hjörleifur, lýstu aðferðum, sem þeir telja hagkvæmastar.

Dreifing á lúpínu

Í skýrslu, sem samin var um skaðsemi lúpínu, er innflutningur tegundarinnar rakinn réttilega og svo segir:
»Útbreiðsla hennar var hins vegar takmörkuð og lítið fór fyrir henni þar til upp úr 1970. Með minnkandi sauðfjárbeit í landinu eftir 1980, aukinni notkun alaskalúpínu til landgræðslu og skógræktar og vegna gróðursetningar og sáningar á vegum áhugamanna vítt um land hefur hins vegar orðið stórfelld aukning í útbreiðslu hennar, einkum eftir 1990.«

Hér er því hins vegar haldið leyndu, því að hvergi er á það minnzt, að Landgræðsla ríkisins kom sér upp víðáttumiklum fræakri (um 60 ha) og hóf stórfelldar sáningar á lúpínu víða um land. Fróðlegt hefði verið að gera sérstaka grein fyrir þessum svæðum. Jafnframt hefði mátt huga að því, hvort ekki sé rétt í framhaldinu, að hefja á sumum þessara svæða annars konar ræktun og nýta kosti lúpínunnar í stað þess að boða útrýmingu á henni. En því miður þá fylgdi þessari sáningar-herferð Landgræðslu ríkisins mikið fyrirhyggjuleysi.
Höfundi er kunnugt um, að stórt svæði, þar sem gróðurframvinda var á hraðri leið í átt að víði- og krækilyngsmóa vegna friðunar, var kaffært í lúpínu, heimamönnum til mikils angurs. Og eg er hjartanlega sammála Hjörleifi í því, að slíkt er mjög óæskilegt.
Nú er það reyndar svo, að meginhluti þess lands, sem telst til mólendis, hefur orðið til vegna beitar. Mörgum er það kært vegna þess, að þeir þekkja ekki annað og ekki skal lítið gert úr því. Ef mólendi er hins vegar friðað hleypur það víðast hvar í birki- eða víðikjarr. Í því sambandi bendi eg á Lambhaga í Landsveit, sem er orðin ein loðvíðisbreiða. Gaman væri að heyra álit Hjörleifs á þeirri framvindu, því að þar hefur tegundum snarfækkað, og land er orðið mjög erfitt yfirferðar.

Lokaorð
Það er á hinn bóginn alveg ljóst, að það er algjörlega óþarft að dreifa lúpínu vítt um land og handahófskennt. Engu að síður getur hún verið mikilvægt hjálparmeðal þar, sem menn hyggja á raunverulega skógrækt. Þar getur hún nýtzt.
Það er svolítið einkennilegt, að margir þeirra, sem hafa mest horn í síðu hennar (og þeir skirrast ekki við að kalla sig náttúruverndarmenn) skuli í áraraðir hafa horft á dreifingu erlends grasfræs og tilbúins áburðar úr flugvél yfir gróin lönd án þess að láta í sér heyra; sumir sátu í Náttúruverndarráði en þögðu þó; og þar á meðal Hjörleifur.
Hjörleifur Guttormsson titlar sig náttúrufræðing. Nú veit eg ekki, hvort menntun hans er á sviði jarðfræða eða líffræði. Af skrifum hans að dæma þykir mér hið fyrra sennilegra. Að öðrum kosti hlyti hann að líta á málið frá víðara sjónarhorni.

 

ÁHB / 22. júlí 2013

 

Leitarorð:

76 Responses to “Lúpína og Hjörleifur”
  1. Psqvkh says:

    generic prednisone – can i buy prednisone online in uk can you purchase prednisone for dogs without a prescription

  2. Trkrce says:

    provigil dosage – buy provigil online modafinil alternatives

  3. Eqqlvn says:

    buy accutane online cheap canada – accutane pills price accutane for sale canada

  4. Uosfui says:

    amoxicilina 500 mg – amoxicillin on line amoxil 500

  5. Yegluf says:

    stromectol liquid – ivermectin 90 mg stromectol tablets for sale

  6. Srddsu says:

    tadalafil 40 mg for sale – tadalafil brand name sublingual cialis

  7. Utdibr says:

    ivermectin order online – ivermetcvd.com ivermectin price usa

  8. Ijbsxe says:

    viagra viagra 120mg – buy viagra online 100mg prescription viagra for sale

  9. Sbxyus says:

    tadalafil online purchase – online pharmacy without prescription cialis 2.5 mg price

  10. Nfitey says:

    cost of ivermectin 1% cream – buy stromectol 3mg ivermectin uk

  11. Tgcklg says:

    prednisone 5 mg tablet without a prescription – prednisone side effects prednisone 40 mg rx

  12. Mvodty says:

    modafinil moa – modafinil 100mg order modafinil

  13. Vdblio says:

    where can i buy clomid – clomid generic name generic clomiphene 100mg

  14. Csxena says:

    generic viagra without rx – generic viagra medication sildenafil female

  15. Zhpjjz says:

    5mg cialis canadian pharmacy – generic cialis for sale cialis 20mg

  16. Ldawga says:

    ivermectin cream 5% – ivermectin 3 mg dose buy ivermectin 2mg

  17. Szkrjv says:

    hollywood casino online – best online casinos that payout casino slots gambling

  18. Ohzyjf says:

    ed pill – what is the best ed pill erectile dysfunction pump

  19. Lfjedw says:

    prednisone 20mg prescription cost – online order prednisone prednisone from india

  20. Ddrftm says:

    viagra canada fast shipping – citrate sildenafil sildenafil gel

  21. Fxrxjp says:

    buy daily cialis – Cialis without prescription tadalafil generic south africa

  22. Demnvu says:

    ivermectin eye drops – ivermectin uk ivermectin tablet

  23. Kgoupd says:

    over the counter ed pills cvs – over the counter ed remedies non prescription ed pills

  24. Sdtonj says:

    ventolin over the counter – ventolin uk price buy Albuterol

  25. Obzjur says:

    cytotec singapore – cytotec 200mcg tab cytotec buy online

  26. Whsfcj says:

    buy neurontin uk – synthroid cheap price levothyroxine online canada

  27. Jxrnlv says:

    viagra online hong kong – sildenafil 25mg pills

  28. Hksota says:

    tadalafil capsule – cost of tadalafil in india

  29. Zcefhh says:

    cedric vardenafil generic – cheap vardenafil online uk levitra 20mg

  30. Pujwoj says:

    ivermectin oral solution – ivermectin us ivermectin usa price

  31. Vtvpxh says:

    research papers writing – online essay helper academic writing

  32. Jrogan says:

    buy sildenafil from india – Viagra mail order viagra where to buy

  33. Pltdzv says:

    tadalafil online pharmacy – fspcia.com canadian 24 hour pharmacy

  34. Bxlymv says:

    stromectol pills canada – stromectol purchase ivermectin brand name

  35. Yunopt says:

    10mg prednisone – prednisone cream prednisone without a rx

  36. Armsev says:

    generic lasix – buy furosemide 20 mg cost of lasix 10mg

  37. Frhbre says:

    ventolin inhalers – ventolin 100 mcg ventolin inhalers

  38. Xrgwwe says:

    can you buy cytotec over the counter – cytotec pills for sale where can i buy cytotec in south africa

  39. Agnwpn says:

    canadian pharmacy online doxycycline – doxycycline 75 mg price prednisolone 25mg tablets cost

  40. Mopnbf says:

    stromectol tab price – ivermectin ireland ivermectin 2ml

  41. Bqdafc says:

    buy ivermectin 2mg – ivermectin 6mg online stromectol generic name

  42. Fyzxze says:

    cheap generic sildenafil – natural sildenafil generic sildenafil online

  43. Rgqufj says:

    tadalafil 20mg – purchasing tadalafil online buy tadalafil online reddit

  44. Cjhbxg says:

    where can i get accutane online – compare accutane prices cost of accutane canada

  45. Uwsell says:

    cheap custom research papers – essays writing paperwriter

  46. Ornldb says:

    ivermectin uk buy – stromectol australia ivermectin coronavirus

  47. Irulwk says:

    viagra for sale in uk – Real cialis without prescription tadalafil soft tabs 20mg

  48. Uohvds says:

    buy cialis and vardenafil online – king canadian pharmacy erectile dysfunction medications

  49. Ohxycd says:

    benefits of plaquenil – how does plaquenil work prednisone mexico

  50. Cyzgnv says:

    orlistat dosis diaria – xenical reviews reddit orlistat medication reviews

  51. Bcbbrt says:

    stromectol coupon – stromectol us stromectol brand

  52. Rbhdxf says:

    rx online pharmacy – cialis next day delivery buy soft cialis

  53. Upjtby says:

    india generic cialis – 5 cialis average cost of 10mg cialis

  54. Dtglrc says:

    no prescription prednisone – prednipill prednisone cream otc

  55. Bftqps says:

    ivermectin 4000 mcg – ivermectin without prescription stromectol pills canada

  56. Cgvlgo says:

    generic stromectol – ivermectin tablets uk ivermectin covid

  57. Vxluck says:

    how to buy viagra cheap – viagra online prescription free buy female viagra canada

Leave a Reply