Krækilyng ─ Empetrum

Skrifað um August 17, 2012 · in Flóra · 83 Comments

Krækiber

Krækiber

Orðið empetrum er komið úr grísku; en-, í, á og petra, steinn, klettur; það merkir því vex á steini.

Fyrrum var ættkvíslin Empetrum talin til krækilyngsættar (Empetraceae) ásamt tveimur ættkvíslum öðrum: Ceratiola og Corema. Nýlegar rannsóknir leiddu í ljós, að réttast er að telja þær til lyngættar (Ericaceae) og til undirættarinnar Ericoideae, þar sem þær mynda afmarkaðan hóp vindfrævaðra tegunda.

Tegundir ættkvíslar eru lágir, sígrænir runnar eða smárunnar; greinar eru jarðlægar eða uppréttar. Blöð eru barrlík, stakstæð en virðast oft kransstæð. Blóm eru lítil í blaðöxlum, einkynja eða tvíkynja, regluleg, undirsætin, þrídeild. Blómhlífarblöð óásjáleg, 3 bikarblöð, 3 krónublöð. Þrír rauðleitir fræflar, frjóhnappar án horna. 6-9 blaða fræva. Steinaldin, svart, safaríkt, með fimm til tíu steina, sem hver og einn inniheldur eitt fræ. Vindfrævun.

Mjög er á reiki hve margar tegundir teljast til ættkvíslarinnar, allt frá þremur til nærri tuttugu. Það fer eftir því hve þröngt tegundar-hugtakið er skilgreint. Hér verða nefndar:
Empetrum asiaticum Nakai ex H. Itô
Empetrum eamesii Fernald & Wiegand
Empetrum rubrum Vahl ex Willd.
Empetrum nigrum L.
Empetrum hermaphroditum Hagerup

Aðeins hinar tvær síðast nefndu verða hér til umræðu.

Sumir telja, að hér á landi vaxi tvær tegundir, en aðrir líta svo á, að um undirtegund sé að ræða. Hér er hallazt að því, að tegundirnar séu tvær.

Lykill að tegundum:
1. Blóm einkynja. Aldin án fræfla. Stöngull oft rótskeytur …….. krækilyng (E. nigrum)
1. Blóm tvíkynja. Aldin með fræflum við grunninn. Stöngull ekki rótskeytur ………… ……………………………………………………………………………. krummalyng (E. hermaphroditum)
KrækilyngEmpetrum nigrum L
Jarðlægur smárunni með skriðular eða uppsveigðar, rauðbrúnar, trékenndar greinar. Blöð eru aflöng til striklaga, nærri stilklaus og þéttstæð fremst á sprotum. Rendur blaðsins eru sveigðar aftur á bak, og þar sem þær mætast, lítur bilið á milli þeirra út sem hvít miðrák. Blaðið er því holt eins og rör; þar geymist raki, svo að plantan þolir mikla sólgeislun, hörkufrost og vindasama veðráttu jafnt sumar sem vetur. Þegar blöðin falla af og rotna, gefa þau frá sér eiturefni, sem hamlar vexti annarra tegunda. Þannig hefur það oft betur í samkeppni við aðrar tegundir og nær að breiða úr sér.

Blóm á krummalyngi. Hvíta rákin á neðra borði blaða er greinileg.

Blóm á krummalyngi. Hvíta rákin á neðra borði blaða er greinileg.

Um blómin lykja kringlótt, rauð háblöð. 3 bikarblöð eru íhvolf og móleit, 3 krónublöð hárauð til dökkrauð, um 2 mm á lengd. Blóm eru einkynja (sjaldan tvíkynja) og eru þá hvort á sínum einstaklingi. Þrír langir fræflar (5-7 mm), rósrauðir í fyrstu en verða smám saman dökkblárauðir. Ein 6-9 blaða fræva með stuttan stíl og dumbrautt fræni. Aldin er steinaldin, berkennt, svart (sbr. nigrum; latína niger, svartur), gljáandi, 4-9 mm að þvermáli. Litningatala: 2n=26.
Krækilyng vex í alls konar mólendi. Algengt um land allt. Blómgast snemma vors, oft viku eða hálfum mánuði á eftir vetrarblómi (Saxifraga oppositifolia) í apríl eða maí. Blóm eru lítil og því taka menn almennt ekki eftir þeim. Getur orðið á annan metra á lengd.
Á erlendum málum heitir krækilyng:

Sænska: kråkbär
Norska: Krekling
Danska: Revling
Finnska: Etelänvariksenmarja-
Enska: Crowberry
Þýzka: Schwarzes Krähenbeere
Franska: Camarine noire

 

Krummalyng─ Empetrum hermaphroditum Hagerup

Mjög líkt undanfarandi tegund. Helzta einkennið er tvíkynja blóm (lat. hermaphroditum), sem þó er ekki algilt.
Að auki eru blöðin fagurgrænni og breiðari en á krækilyngi og sporbaugótt (ekki striklaga). Greinar eru grófari og ekki rótskeytar. Steinaldinið er ívið stærra og fræflarnir hanga oft við botn þess. Litningatala: 2n=52.

Á erlendum málum heitir krummalyng:
Sænska: nordkråkbär
Norska: Fjellkrekling
Danska: Fjeld-revling
Finnska: Pohjanvariksenmarja
Enska: Crowberry
Þýzka: Zwittrige Krähenbeere
Franska: Camarine hermaphrodite
Fræflar loða við berið.

Fræflar loða við berið á krummalyngi.Almennt er ekki gerður greinamunur á þessum tveimur tegundum. Þá eru fræðimenn ekki á eitt sáttir um, hvort þetta séu tvær aðskildar tegundir. Sumir telja krummalyng undirtegund af krækilyngi (E. nigrum ssp. hermaphroditum (Hagerup) Böcher). Aðrir vilja aðgreina tegundirnar. Málið hefur ekki enn verið til lykta leitt. Krummalyngið er mun algengara en krækilyng. Fari svo, að það verði talin fullgild tegund, mun krækilyngs-nafnið flytjast yfir á það, því að það er óhæfa að ætla sér að ganga að nafninu krækilyng dauðu.

Krummalyng

Krummalyng

Berin eru etin og talin kælandi og lítið eitt herpandi. Þau eru oft höfð fersk út á skyr eða hræring; þá eru þau höfð í súpur eða grauta. Mauk er búið til úr berjum og saft. Berin þykja góð við þorsta og slá á hita, einkum hjá börnum. Seyði af berjum er gott við hósta og lífsýki.
Láta má lög af berjum gerja og sjóða lítið eitt af horblöðku (Menyanthes trifoliata) með.
Löngum hefur verið bruggað vín af krækiberjum. Eftirfarandi frásögn eru úr sögu Páls biskups Jónssonar:

Kafli úr sögu Páls biskups.

Kafli úr sögu Páls biskups.

Til eru nokkrar uppskriftir að krækiberjavíni (sjá til dæmis http://gardurinn.is/default.asp?Sid_Id=28897&tId=2

Hvít krækiber hafa fundizt á fáeinum stöðum og eru talin sérstakt tilbrigði (forma leucocarpum A. & M.).

Krækilyng (að meðtöldu krummalyngi) hefur líka verið nefnt hrafnalyng, krákuberjalyng og lúsalyng. Stór og íbjúg ber eru kölluð flöskuber eða tunnuber.

Lítið hefur verið um krækiber, þar sem höfundur þessa pistils hefur leitað í sumar, en það er einkum á Norð-Austurlandi. Á hinn bóginn er mikið um bláber og aðalbláber. Skýring á því er látin bíða betri tíma. Fróðlegt væri að frétta af sprettu krækiberja annars staðar á landinu.

ÁHB/17.8.12

 

Leitarorð:

83 Responses to “Krækilyng ─ Empetrum”
  1. Rcuuhv says:

    modafinil interactions – provilgil provigil a narcotic

  2. Armvbc says:

    how to get accutane prescription online – accutane rx accutane prescription

  3. Oncwbp says:

    amoxil 500 mg generic name – bulk order amoxicillin in usa amoxicillin rash

  4. Mcjiex says:

    cheap generic vardenafil india – valif 20mg generic vardenafil buy vardenafil now

  5. Fvwyzi says:

    tadalafil 5mg daily price – legitimate mexican pharmacy online super saver pharmacy

  6. Xjkmlo says:

    ivermectin 3 mg – ivermectin 2 price of stromectol

  7. Toyfjg says:

    accutane 50mg – cost of generic accutane accutane india buy

  8. Xgywhe says:

    lyrica 100 – mexican pharmacy online viagra canadian pharmacy vipps approved

  9. Moesqp says:

    amoxicillin price at walmart – rx amoxicillin 500mg buy amoxicillin 500

  10. Lxchou says:

    generic cialis for daily use – cheapest generic cialis 20mg tadalafil canada

  11. Siuiqd says:

    prednisone 10mg buy online – price of deltasone prednisone 20mg nz

  12. Lsfoje says:

    provigil a stimulant – site order modafinil online

  13. Armqyg says:

    zithromax 500mg price – zithromax for sale uk azithromycin 100mg online

  14. Adlppm says:

    buy cialis usa pharmacy – prices generic cialis pharmacy discount card

  15. Zvfgxw says:

    buy liquid ivermectin – ivermectine online ivermectin 3mg

  16. Bevyxg says:

    ocean casino online – slot machine hollywood casino online real money

  17. Pymeqk says:

    hims ed pills review – ed treatment review gnc ed pills

  18. Hwqibl says:

    discount prednisone 10 mg – 10 mg prednisone prednisone 5mg

  19. Bcudxj says:

    prescription viagra australia – can i buy viagra over the counter uk cheap viagra paypal

  20. Unntni says:

    us cialis – Cialis next day delivery purchase generic cialis online

  21. Akrlyh says:

    stromectol 3 mg tablets price – ivermectin medication ivermectin india

  22. Global Gerçek İnstagram Takipçi Satın Al
    Hem gerçek hem de kalıcı sosyal medya takipçisine ulaşmak
    oldukça zordur.
    Bu sayı 10 bin olduğunda çok daha zordur.

    Takip2018 uzman ekip üyeleri tarafından sağlanan gerçek ve kalıcı takipçiler
    ile sosyal medya hesabınız kısa sürede Keşfet sayfasında yerini alabilir.

    Siz de İnstagram takipçi satın al kategorisinde yer alan 10 bin yurt içi ve yurt dışı takipçinin yer aldığı paketimizi tercih edebilirsiniz.

    o halde takip2018 ile hiç düşünmeden sende instagram takipçi satın al

  23. Mjemjb says:

    erectile dysfunction drugs over the counter – treatment for ed erectile dysfunction meds

  24. Xbbfrd says:

    albuterol inhaler – buy albuterol online ventolin nebules

  25. Xeymht says:

    buy cytotec australia – cytotec online cost of cytotec

  26. Umgcdh says:

    neurontin price india – neurontin online pharmacy where can i buy synthroid

  27. Stromectol says:

    Buying Cialis On Line Safe Website

  28. Cwnncd says:

    viagra 100mg tablet price in india – viagra price comparison sildenafil cost uk

  29. emurmouri says:

    http://buytadalafshop.com/ – cheap cialis online canadian pharmacy

  30. emurmouri says:

    http://buytadalafshop.com/ – cialis online ordering

  31. Stromectol says:

    cialis mg dosage

  32. Cialis Generika Preis

  33. Uwvdtb says:

    cialis from india – tadalafil

  34. Buy Metronidazole 500mg No Prescription

  35. Lxhoxj says:

    vardenafil free trial offerbuy vardenafil – online apotheke vardenafil rezeptfrei how to buy vardenafil online

  36. Propecia says:

    Does Amoxicillin Affect Apri

  37. Cvgaqj says:

    price of ivermectin tablets – ivermectin 1mg

  38. Propecia says:

    Precio De La Viagra Con Receta

  39. Ovgtgu says:

    prednisone 100 mg daily – cost of prednisone 20mg order prednisone from canada

  40. gogdryper says:

    http://buysildenshop.com/ – womens viagra

  41. Wsljsd says:

    help me with my paper – essay service review buying essay

  42. Prix Cialis Pharmacie Paris

  43. emurmouri says:

    https://buytadalafshop.com/ – brand cialis online

  44. Olcwtq says:

    buy generic cialis cheap – Branded cialis where can i buy cialis cheap

  45. effenny says:

    http://buystromectolon.com/ – where to buy stromectol without prescription

  46. Uytduh says:

    ivermectin lotion for lice – stromectol oral stromectol where to buy

  47. Tixcib says:

    deltasone 5mg cost – prednisone 5 mg brand name medication prednisone 20 mg

  48. Awdtzq says:

    furosemide 500 mg online – buy lasix 100 mg furosemide 160

  49. Taugnc says:

    ventolin nebules – ventolin cost canada buy Albuterol

  50. Priligy says:

    Prednisone For Poison Ivy For Sale

  51. Plaquenil says:

    Comprar Cialis Albacete

  52. Wwhxop says:

    cytotec 600 mcg – cytotec prescription drug cytotec for sale usa

  53. Priligy Vendita Italia

  54. Zithromax says:

    Awc Canadian Pharmacy

  55. Uniodedob says:

    https://buyzithromaxinf.com/ – azithromycin for sale

  56. Mwhbtd says:

    doxycycline australia cost – prednisolone best price online pharmacy uk prednisolone

  57. Wishene says:

    http://buylasixshop.com/ – lasix water pill

  58. Ucoqse says:

    ivermectin 3mg price – stromectol tablets ivermectin 3mg tab

  59. nerve pain shooting cialis

  60. Jgzjls says:

    ivermectin 1 cream 45gm – stromectol 3 mg dosage ivermectin otc

Leave a Reply