Köngull

Skrifað um February 2, 2013 · in Almennt · 91 Comments

Könglar á svartgreni (Picea mariana). Ljósm. ÁHB.

Könglar á marþöll (Tsuga heterophylla). Ljósm. ÁHB.

Þær plöntur, sem fjölga sér með fræi, nefnast fræplöntur. Gömul venja er að skipta þeim í tvo hópa:

a) BERFRÆVINGA (Gymnospermae; gríska gymnos, nakinn, ber)
b) DULFRÆVINGA (Angiospermae; gr. angeion, kista; smækkunarorð af angos, umbúðir, ílát.)

Í berfrævingum eru fræin nakin eða „ber“ á milli hreisturskenndra blaða í svo kölluðum könglum. Í dulfrævingum eru fræin umlukt fræblöðum í blóminu og sjást því ekki, þau eru „dulin“ í frævunni.

Flestir berfrævingar tilheyra þallarætt (Pinaceae), barrtrjám, og eru enda tré eða runnar með síðvöxt, sem merkir, að stofn þeirra gildnar af viði (viðarvef) með árunum. Viður barrtrjáa er gerður úr nær einsleitum viðartrefjum en ekki líka úr viðaræðum eins og í lauftrjám (harðviði). Blöð standa í gormlaga langröðum eða kransi, eru oftast nállaga (barr), en geta þó verið mjúk og breið. Flestar tegundir fella ekki blöðin reglubundið og eru því sígræn.

Æxlunarfæri berfrævinga eru í svo nefndum könglum (strobilus, ft. strobili), sem eru ummyndaðir stönglar eða sprotar. Blómhlífarblöð eru engin. Þetta eru því ekki blóm í skilningi grasafræðinga, heldur karl- og kvenkynhirzlur, sem sitja saman í axleitri skipan, köngli, á stuttum legg. Til að mynda á furu vaxa tvenns konar könglar, karlköngull og kvenköngull. Einir (Juniperus communis) hefur þá sérstöðu, að hann er tvíbýlisplanta, en þá eru sérstakar karl- og kvenplöntur (sjá síðar).

Karlköngullinn er lítill og ótrénaður. Neðan á hverju blaði í könglinum, smágróblaði, sitja tvær smágróhirzlur, en það eru fræflar með skjaldlaga frjóknappa.

 

Langskorinn smágróhirzla í karlköngli. Teikn. ÁHB.

Langskorinn smágróhirzla í karlköngli. Teikn. ÁHB.

Í þeim verða til smágró við meiósu, sem síðan þroskast í frjókorn. Utan um smágróið er tvöfaldur veggur. Hinn ytri losnar frá að hluta og myndar vængi. Inni í gróinu fer fram frumuskipting, sem leiðir til þess, að þar verða tvær frumur að lokum, æxlifruma (sáðmyndunarfruma) og frjópípufruma. Nú er frjókornið tilbúið til að flytjast yfir á kvenkynhirzlu, og eftir það tekur við frekari þroskun þess. – Karlkönglar eru mjög svipaðir í flestöllum barrtrjám. Þeir visna mjög fljótt eftir að frjókornin eru rokin út í veður og vind. Mörgum er í nöp við að kalla þá köngla, en því miður eigum við ekkert annað orð um þá. Þetta eru ekki blóm, því að engin eru blómhlífablöðin.

Frjókorn tekið að spíra. Teikn. ÁHB.

Frjókorn tekið að spíra. Teikn. ÁHB.

 

 

Kvenköngullinn er mun stærri og flóknari að allri gerð. Í honum eru tvenns konar hreistursblöð. Neðst er þekjuhreistur, sem er ummyndað laufblað, og ofan á því situr hreisturskennt fræblað (köngulhreistur), ummyndaður sproti. Endi fræblaðsins (einkum á furu) er oft þykkvaxinn og nefnist það garður (apohysis). Á garðinum er oft kúlumynduð hnúfa (umbo) eða broddur (spinosus). Fræblöð og þekjuhreistur eru oft samvaxin og á einstaka tegund skagar þekjuhreistrið út fyrir fræblaðið.

Langskorinn kvenköngull.

Langskorinn kvenköngull.

Ofan á fræblöðunum vaxa stórgróhirzlur og í þeim eru eggbú, oftast tvö saman, og eru þau umlukt egghimnum. Á einum stað teygjast himnurnar í tvo flipa, eggmunnavarir, og á milli þeirra er þröng rás inn í eggbúið (sjá síðar).

Langskorin stórgróhirzla í kvenköngli. Teikn. ÁHB.

Langskorin stórgróhirzla í kvenköngli. Teikn. ÁHB.

 

Þekjuhreistrið þroskast að jafnaði fyrst og er áberandi um það leyti sem frævun fer fram. Fræblöðin vaxa síðar og loka könglinum til að vernda hið vaxandi fræ. Meira um myndun karl- og kvenkynhirzlna síðar.

 

Eins og áður sagði, eru kvenkönglar mjög breytilegir að stærð og útliti. Þeir eru frá örfáum sentímetrum til 50 cm á lengd og hinir stærstu vega um 5 kg.

Hér má sjá ýmsar gerðir af kvenkönglum.

 

ÁHB / 2.2. 2013

 

Leitarorð:

91 Responses to “Köngull”
  1. Aðalsteinn Sigurgeirsson says:

    Sæll Ágúst.
    Á ensku og skandinavísku er vani að tala um “blómgun” (flowering, blomning) þótt berfrævingar á borð við greni eða furu eigi í hlut. Stundum hefur sama heyrst á íslensku. Hver er skoðun þín: Er réttara/rökréttara, á íslensku, að tala um “könglun” en blómgun?
    Efsta myndin sýnir nálar og kvenköngla hjá þöll (Tsuga; líklega marþöll, T. heterophylla).

  2. Águst says:

    Aðalsteinn, sæll. – Þakka ábendingu um myndina. Það sér hver heilvita maður, að þetta er ekki greni; það er ekki eitt sem mælir í mót heldur allt. Svona getur þetta samt farið, þegar myndir ruglast.
    Helgi Hallgrímsson, sá ágæti maður, leyfði sér einhverju sinni að tala og skrifa um blóm og blómgun hjá mosum. Eg veit ekki, hvert “sumir” ætluðu að komast í vandlætingu sinni yfir þessari heimsku. Helgi lét sér hvergi bregða og rökstuddi mál sitt og sýndi, að færa má rök fyrir ýmsu. – Á hinn bóginn þykir mér eðlilegra að tala um, að barrtré springi út.

  3. JTH says:

    “Það sér hver heilvita maður”
    Eru þetta áhrif frá DO?

  4. JTH says:

    Af Eyjubloggi:

    Hannes Hólmsteinn Gissurarson · Virkur í athugasemdum · University of Iceland

    Það sér hver heilvita maður, að ekki er unnt að bera saman

  5. Oycykq says:

    buy modafinil – provigil cost provigil vs nuvigil

  6. Ccqxqu says:

    generic amoxicillin at walmart – price of amoxicillin without insurance buy amoxicilina 500 mg

  7. Bbrggr says:

    ivermectin 0.5 – ivermectin 500ml stromectol for head lice

  8. Klbnsm says:

    tadalafil united states – canada online pharmacy no prescription canadianpharmacyworld

  9. Mktlmd says:

    ivermectin for covid – stromectol tablets for humans for sale ivermectin and covid

  10. DenJab says:

    [url=http://sildenafilpharm.com/]get viagra prescription[/url] [url=http://sildenafilchem.com/]sildenafil 50 mg online uk[/url] [url=http://tadalafilworx.com/]cheapest tadalafil 5mg[/url] [url=http://buyrxtablets.com/]can you buy clomid over the counter in australia[/url] [url=http://ivermectinop.com/]ivermectin 200 mcg[/url]

  11. Gyahwz says:

    cheap viagra mexico – sildenafil tablet brand name super viagra online

  12. AlanJab says:

    [url=http://pharmacyomni.com/]prices pharmacy[/url] [url=http://tadalafillowprice.com/]super active cialis[/url] [url=http://crmeds.com/]fluoxetine 30 mg tablets[/url] [url=http://sildenafilpharm.com/]cheap viagra 100mg canada[/url] [url=http://tadalafilxt.com/]10mg tadalafil[/url] [url=http://pharmacyzeus.com/]canadian pharmacy coupon code[/url] [url=http://kamagrabuyonline.com/]kamagra oral jelly india manufacturer[/url] [url=http://accmeds.com/]motilium cost[/url] [url=http://fasttadalafil.com/]how much is cialis in mexico[/url] [url=http://viagrahtab.com/]can you buy viagra over the counter in australia[/url]

  13. Vhvisu says:

    20 mg tadalafil cost – buy generic tadalafil canadian cialis order

  14. MaryJab says:

    [url=https://unocialis.com/]buy cheap cialis from canada[/url] [url=https://viagraiix.com/]cheap viagra online canadian pharmacy[/url] [url=https://cialisstep.com/]buy cialis price[/url] [url=https://sildenafilmedicine.com/]order generic viagra from india[/url] [url=https://cialisvii.com/]cost of cialis 5mg pills[/url] [url=https://cheapestsildenafil.com/]sildenafil online for sale[/url] [url=https://viagrasm.com/]viagra south africa[/url] [url=https://tadalafilmtab.com/]buy tadalafil online usa[/url] [url=https://viagrahtab.com/]360 viagra[/url] [url=https://tadalafilxt.com/]best price generic tadalafil[/url]

  15. JasonJab says:

    [url=http://oxlpharm.com/]hydroxychloroquine plaquenil cost[/url] [url=http://ordertadalafilpills.com/]tadalafil price 5mg[/url] [url=http://viagraxbuy.com/]viagra pills pharmacy[/url] [url=http://healthsupl.com/]modafinil australia prescription[/url] [url=http://cheapestsildenafil.com/]sildenafil 25 mg price in india[/url] [url=http://medicinecialis.com/]tadalafil 10 mg online india[/url] [url=http://ivermectinzt.com/]stromectol order[/url] [url=http://viagraiix.com/]genuine viagra best price[/url] [url=http://bestviagrapills.com/]buy viagra 100 mg online[/url] [url=http://sildenafilpharm.com/]best online sildenafil prescription[/url]

  16. JudyJab says:

    [url=http://genericivermectin.com/]ivermectin pill cost[/url]

  17. JudyJab says:

    [url=http://worxtabs.com/]ivermectin 3mg tab[/url]

  18. MaryJab says:

    [url=https://genericivermectin.com/]how to buy stromectol[/url]

  19. CarlJab says:

    [url=http://genericivermectin.com/]stromectol uk[/url]

  20. PaulJab says:

    [url=https://worxtabs.com/]stromectol generic[/url]

  21. MarkJab says:

    [url=https://worxtabs.com/]stromectol otc[/url]

  22. JudyJab says:

    [url=http://genericivermectin.com/]ivermectin 4000 mcg[/url]

  23. DenJab says:

    [url=http://genericivermectin.com/]stromectol 6 mg dosage[/url]

  24. MaryJab says:

    [url=https://worxtabs.com/]ivermectin canada[/url]

  25. Phdcsb says:

    1.5 prednisone – prednisone 5443 compare prednisone prices

  26. KiaJab says:

    [url=http://genericivermectin.com/]buy ivermectin[/url]

  27. JasonJab says:

    [url=http://ivermectinbestbuy.com/]price of ivermectin[/url]

  28. JasonJab says:

    [url=http://worxtabs.com/]ivermectin cost australia[/url]

  29. AmyJab says:

    [url=http://worxtabs.com/]ivermectin 1 cream 45gm[/url]

  30. LisaJab says:

    [url=https://ivermectinbestbuy.com/]ivermectin 3mg tablet[/url]

  31. EyeJab says:

    [url=http://ivermectinbestbuy.com/]ivermectin 0.5 lotion[/url]

  32. PaulJab says:

    [url=https://ivermectinbestbuy.com/]stromectol 3 mg price[/url]

  33. LisaJab says:

    [url=https://ivermectinbestbuy.com/]ivermectin australia[/url]

  34. MarkJab says:

    [url=https://ivermectinbestbuy.com/]ivermectin 8 mg[/url]

  35. CarlJab says:

    [url=http://genericivermectin.com/]how much is ivermectin[/url]

  36. KiaJab says:

    [url=http://worxtabs.com/]ivermectin cost australia[/url]

  37. MarkJab says:

    [url=https://ivermectinbestbuy.com/]ivermectin 80 mg[/url]

  38. Fpcwqy says:

    modafinil 200mg – provigil a drug modafinil adhd

  39. LisaJab says:

    [url=https://genericivermectin.com/]ivermectin 12[/url]

  40. PaulJab says:

    [url=https://worxtabs.com/]stromectol uk[/url]

  41. AlanJab says:

    [url=http://worxtabs.com/]ivermectin eye drops[/url]

  42. JudyJab says:

    [url=http://genericivermectin.com/]buy stromectol pills[/url]

  43. LisaJab says:

    [url=https://worxtabs.com/]ivermectin tablets uk[/url]

  44. JasonJab says:

    [url=http://genericivermectin.com/]stromectol where to buy[/url]

  45. AlanJab says:

    [url=http://genericivermectin.com/]ivermectin 50ml[/url]

  46. KiaJab says:

    [url=http://ivermectinbestbuy.com/]can you buy stromectol over the counter[/url]

  47. JudyJab says:

    [url=http://worxtabs.com/]ivermectin buy online[/url]

  48. CarlJab says:

    [url=http://genericivermectin.com/]ivermectin uk buy[/url]

  49. Sndhbr says:

    azithromycin 100mg online – buy zithromax can you buy zithromax

  50. AmyJab says:

    [url=http://worxtabs.com/]stromectol buy[/url]

  51. AlanJab says:

    [url=http://worxtabs.com/]price of ivermectin[/url]

  52. KiaJab says:

    [url=http://worxtabs.com/]ivermectin 3mg pill[/url]

  53. CarlJab says:

    [url=http://genericivermectin.com/]stromectol covid[/url]

  54. JasonJab says:

    [url=http://ivermectinbestbuy.com/]stromectol without prescription[/url]

  55. MaryJab says:

    [url=https://ivermectinbestbuy.com/]ivermectin pills human[/url]

  56. MaryJab says:

    [url=https://ivermectinbestbuy.com/]ivermectin where to buy[/url]

  57. DenJab says:

    [url=http://worxtabs.com/]stromectol cvs[/url]

  58. KiaJab says:

    [url=http://worxtabs.com/]ivermectin 8000 mcg[/url]

  59. AmyJab says:

    [url=http://worxtabs.com/]ivermectin 4000[/url]

  60. Wtrmyy says:

    lasix medicine – lasix 0.5 mg lasix 100 mg

  61. MarkJab says:

    [url=https://worxtabs.com/]stromectol tablets 3 mg[/url]

  62. JudyJab says:

    [url=http://genericivermectin.com/]ivermectin 0.5 lotion[/url]

  63. AmyJab says:

    [url=http://genericivermectin.com/]stromectol oral[/url]

Leave a Reply