Apablóm – Erythranthe (syn. Mimulus)

Skrifað um July 26, 2017 · in Flóra · 33 Comments

Apablóm. Myndin er tekin í Eyjafirði. - Ljósm. Jón Kristófer Arnarson.

Apablóm. Myndin er tekin í Eyjafirði. – Ljósm. Jón Kristófer Arnarson.

Ættkvíslin apablóm Erythranthe Spach hefur lengstum verið talin til Mimulus L., en nýverið voru allmargar tegundir fluttar í kvíslina Erythranthe samkvæmt ítarlegum rannsóknum. Áður töldust um 150 tegundir til Mimulus en nú eru þar aðeins sjö eftir. Sagan hér að baki er löng og verður ekki farið út í þá sálma hér.
Í annan stað var ættkvíslin talin til grímublómaættar, Scrophulariaceae, en nú hefur ættkvíslin verið flutt í trúðablómsætt eða apablómaætt, Phrymaceae. Til þeirrar ættar teljast nú 13 ættkvíslir.

Innan ættkvíslar Erythranthe er margbreytileiki mikill, en öllum tegundum, um 111 að tölu, er það sameiginlegt, að lega fræsætis er miðlæg og blómleggir langir. Sumar tegundir eru einærar en aðrar fjölærar. Í sumum tegundum myndast ilmefni í ríkum mæli, einkum moskusilmur enda eru sumar tegundir nefndar »musk-flowers« á ensku. Stöngull og blöð eru ýmist hærð eða hárlaus, þó oftar klædd kirtilhárum. Blöð eru aflöng, spobaugótt eða egglaga, tennt. Blómstilkar verða lengri en bikar við aldinþroskun. Blóm eru stór, 8-42 mm, oft rauð, blárauð, bleik eða hvít, sjaldan gul. Sum blóm þykja minna á ásjónu apa og því oft nefnd »monkey’s face« á ensku.

Flestar tegundir kvíslar vaxa í mjög rökum jarðvegi og jafnvel í grunnu vatni. Þær þola ekki vel þurrk, en lifa þó allt frá sjávarmáli upp í hæstu hæðir.

Meira en 80% tegunda vex í vestanverðri Norður-Ameríku, en einnig í Kaliforníu, Alaska, British Columbíu, Nevada, Utah, Idaho, Montana, Wyoming, Colorado, Arizona og Nýju Mexíkó, einnig að litlum hluta í Kanada og Suður-Ameríku. Einnig eru fáeinar tegundir í Asíu, Afríku og Ástralíu.

Ættkvíslarnafnið Erythranthe er komið úr grísku, ‘erythros’, rauður og ‘anthos’, blóm. Nafnið Mimulus er dregið af gríska orðinu ‘mimos’, eftirherma, einmitt vegna þess, hve blóm líkjast snoppu apa.

Allnokkrar tegundir þessarar ættkvíslar eru ræktaðar í görðum. Þær eru flestar með rauðlit blóm nema tvær, E. guttate og E. lutea. Erfitt getur verið að aðgreina þær, en hin síðar nefnda er án kirtilhára og dílar á krónublöðum ná yfir mun stærra svæði. Þá æxlast þær auðveldlega hvor með annarri. Líklegt er þó, að hin fyrr nefnda sé mun algengari og er henni einni því lýst hér.

 

 

Apablóm – Erythranthe guttata (Fisch. ex DC.) G.L.Nesom (syn. Mimulus guttatus DC.)

Apablóm. – Heimild: Top Jabot at Wikispecies

Apablóm. – Heimild: Top Jabot at Wikispecies

Apablóm er 15-30 cm há, fjölær jurt, sem dreifir sér með skriðulum ofanjarðar-renglum. Stöngull er hárlaus neðst en með mörg kirtilhár ofarlega og á blómleggjum. Blöð eru gagnstæð, breið-egglaga, 5-7 cm á lengd, með gisnar og grófar tennur, hárlaus. Blóm eru stór, óregluleg, sitja á mislöngum stilkum, 12-25 mm á lengd úr efstu blaðöxlum, í stuttum klasa, fimm eða fleiri blóm. Bikar er 5-deildur, grænn, samblaða, 15-20 mm langur, og er efsta bikartönn breiðari og lengri en aðrar. Varaskipt króna er gul með rauðar dröfnur á þrískiptri neðri vör, 2-4 cm á lengd, pípulaga neðst og kraginn breiðir úr sér efst, allt að 3 cm á breidd; efri vör er tvískipt. Gin er þar sem pípa og kragi mætast, og er það nærri lokað.

Apablóm er mjög breytileg og tegundlýsingar eru að sama skapi mjög mismunandi. Sumir segja apablóm einært en aðrir fjölært.

Tegundin þykir mjög heppileg til rannsókna og hefur mikið verið notuð við alls konar athuganir í erfðafræði.

Apablóm var flutt inn sem garðplanta en hefur víða slæzt út fyrir og þrífst vel í vætu á þó nokkrum stöðum í landinu.

 

Viðurnafnið ‘guttata’ er komið úr latínu ‘gutta’, dropi og merkir dropóttur eða dílóttur og er þar átt við rauða depla inni í krónu.

Apablóm í skurði neðan við bæinn Brunná í Saurbæjarhreppi, Dalasýslu. - Ljósm. ÁHB.

Apablóm í skurði neðan við bæinn Brunná í Saurbæjarhreppi, Dalasýslu. – Ljósm. ÁHB.

 

Nöfn á erlendum málum:

Enska: monkeyflower, seep monkeyflower, common yellow monkeyflower, yellow monkeyflower, golden monkeyflower, seep monkeyflower, common monkeyflower
Danska: Åben Abeblomst
Norska: gjøglarblom
Sænska: gyckelblomma, gyckelblomster
Finnska: täpläapinankukka
Þýzka: Gelbe Gauklerblume, Gefleckte Gauklerblume
Franska: Mimule tacheté

 

ÁHB / 25. júlí 2017

 


 

 

Leitarorð:

33 Responses to “Apablóm – Erythranthe (syn. Mimulus)”
  1. Burzak says:

    provigil online – modafinil dosage provigil for adhd

  2. Iavlsq says:

    how much is accutane generic – accutane prescription coupon cheap accutane singapore

  3. Ryfuol says:

    amoxicillin price – amoxicillin price at walmart amoxicillin pneumonia

  4. Rcbzxo says:

    buy vardenafil overnight – cheap vardenafil online canadian pharmacy vardenafil

  5. Vmcrrk says:

    rx cialis coupon – cialis 2.5 mg cost cialis average price

  6. Rurvrx says:

    ivermectin 8000 mcg – ivermectin humans ivermectin iv

  7. Dkciek says:

    accutane cost australia – generic accutane canada where can i get accutane prescription

  8. Egahss says:

    lyrica online prescription – canadian pharmacy cheap best canadian pharmacy to buy from

  9. Ggpvzx says:

    amoxicillin online purchase – avatar de price of amoxicillin without insurance buy amoxicilina 500 mg

  10. Nbffft says:

    cialis 40 – tadalafil 25mg where to buy cialis pills

  11. AmyJab says:

    [url=http://tadalafillowprice.com/]female cialis uk[/url]

  12. CarlJab says:

    [url=http://worxtabs.com/]ivermectin eye drops[/url]

  13. KiaJab says:

    [url=http://ivermectinbestbuy.com/]ivermectin 1%cream[/url]

  14. Efbvup says:

    80 mg prednisone daily – 10 mg prednisone tablets prednisone 10 mg purchase

  15. JasonJab says:

    [url=http://worxtabs.com/]ivermectin buy[/url]

  16. AmyJab says:

    [url=http://genericivermectin.com/]ivermectin 200mg[/url]

  17. MaryJab says:

    [url=https://worxtabs.com/]stromectol ireland[/url]

  18. Viyatc says:

    modafinil adhd – provigil cost provigil

  19. PaulJab says:

    [url=https://genericivermectin.com/]ivermectin 3mg dose[/url]

  20. KiaJab says:

    [url=http://worxtabs.com/]ivermectin 0.08 oral solution[/url]

  21. JudyJab says:

    [url=http://genericivermectin.com/]ivermectin 6mg[/url]

  22. MaryJab says:

    [url=https://worxtabs.com/]stromectol tab 3mg[/url]

  23. Yltwwf says:

    buying zithromax online – buy azithromycin zithromax buy zithromax

  24. CarlJab says:

    [url=http://ivermectinbestbuy.com/]ivermectin human[/url]

  25. DenJab says:

    [url=http://worxtabs.com/]buy stromectol online uk[/url]

  26. KiaJab says:

    [url=http://ivermectinbestbuy.com/]buy ivermectin[/url]

  27. Kwwpci says:

    lasix 5 – online lasix buy furosemide tablets uk

  28. AmyJab says:

    [url=http://genericivermectin.com/]stromectol australia[/url]

  29. KiaJab says:

    [url=http://worxtabs.com/]ivermectin canada[/url]

  30. MarkJab says:

    [url=https://genericivermectin.com/]ivermectin usa price[/url]

  31. AlanJab says:

    [url=http://genericivermectin.com/]ivermectin online[/url]

  32. LisaJab says:

    [url=https://worxtabs.com/]ivermectin buy online[/url]

  33. CarlJab says:

    [url=http://ivermectinbestbuy.com/]ivermectin generic name[/url]

Leave a Reply