Skarlatsdiskur í Skaftafellsþingi

Skrifað um July 18, 2012 · in Gróður · 84 Comments

Skarlatsdiskur í Skaftafellsþingi
Asksveppurinn Aleuria aurantia (Fr.) Fuckel óx á Stjórnarsandi. – Náttúrufræðingurinn, 68. árg. 2. hefti 1998:87-90

Sveppur fundinn
Hinn 6. september 1997 var höfundur að huga að gróðri í sandhólum á Stjórnarsandi í Vestur-Skaftafellssýslu innan girðingar Landgræðslu ríkisins. Á einum stað eru hólarnir þéttgrónir stórvaxinni klóelftingu (Equisetum arvense L.) nær eingöngu en þó ásamt reytingi af hundasúru (Rumex acetosella L.) á stöku stað. Þar sást glitta í fjórar rauðar flögur, sem til að sjá líktust einna helzt plastskífum, en ýmsu rusli hefur verið komið þarna fyrir í sandinum.

Við nánari athugun reyndist hér vera asksveppurinn Aleuria aurantia (Fr.) Fuckel (samnefni: Peziza aurantia Pers. ex Fr.) eða skarlatsdiskur eins og Helgi Hallgrímsson nefnir hann. Sveppurinn heyrir undir skálsveppabálk (Pezizales) og er nú talinn til eyrasveppsættar (Otideaceae).

Skarlatsdiskur, Stjórnarsandi, 6. september 1997.

Skarlatsdiskur er mjög áberandi tegund, því að askhirzlurnar, eða aldinin eins og sumir nefna þær, eru bæði stórvaxnar og rauðlitar. Stærsta eintakið var 18 cm að þvermáli.

Askhirzlurnar eru með öllu staflausar, svo að þær sitja í berum sandinum, og eru disklaga til skálarlaga með lítið eitt sveigða og beygða jaðra. Eins og áður sagði eru þær rauðar, eða nánar til tekið skarlatsrauðar, það er að segja með rauðgulum blæ. Sveppurinn er bragðlaus.

Askarnir, sem mynda askbeðinn ásamt stoðímum, eru rétt innan við 200 mm á lengd og 10-12 mm á breidd. Þeir eru með loki á enda (operculate). Stoðímurnar eru mun mjórri eða 3-6 mm og flestar kylfulaga í toppinn.

Í hverjum aski eru átta oddbaugótt gró eða eins og sporaskja að lögun. Gróin eru 13,5-16 mm á lengd og 7-9 mm á breidd. Fullþroska eru þau alsett netmunstri og því til að sjá vörtótt á jöðrum. Til beggja enda standa út örlitlir nabbar, rúmir 1 mm á lengd. Tveir fitudropar eru mjög greinilegir í hverju grói.

Útlag askhirzlunnar er móskulega grábrúnt að lit. Það skiptist í tvö lög; innra lagið er að mestu leyti úr sívölum þráðum (ímum), sem fléttast saman, en ytra lagið er jafnt úr stórum hnöttóttum og hyrndum frumum, sem geta náð 70 mm að þvermáli. Við ytra borð mynda oddbaugóttar frumur örþunnt lag, svo að askhirzlan er sem mjölvuð að utan.

Óx skarlatsdiskur á Laugarvatni 1935?
Skarlatsdisks hefur reyndar áður verið getið frá Íslandi í ritgerð um stórsveppi (Studies in the Larger Fungi of Iceland), sem birtist í safnritinu The Botany of Iceland 1941. Höfundur hennar var danskur grasafræð-ingur, Mads P. Christiansen, sem ferðaðist um landið sumurin 1935 og 1937, aðallega í þeim tilgangi að kanna fífla (Taraxacum). Að auki hugaði M. P. Christiansen að sveppum, einkum í fyrri ferðinni, en þá var sprettutíð fádæma góð að hans sögn. Sumarið 1937 fann hann hins vegar lítið sem ekkert af sveppum.

Afrakstur ferðar M. P. Christiansens má teljast allgóður. Hann skráði 147 tegundir stórsveppa og þar af voru um 70 tegundir áður óþekktar hér á landi. Langflesta sveppi fann hann á Laugarvatni, og þar á meðal taldi hann skarlatsdisk, sem óx í túni hinn 5. ágúst 1935.

Fundur M. P. Christiansens hefur verið dreginn í efa. Ástæðan er öðru framar sú, að ekkert eintak er varðveitt í Botanisk Museum í Kaupmannahöfn. Fleira mætti til tína, eins og það, að tegundin vex að jafnaði í sandi, og samkvæmt flestum heimildum myndar hún askhirzlur undir haust, í september og október. Helzt er talið líklegt, að hann hafi ruglað skarlatsdiski saman við aðra skylda og um sumt líka tegund, glóðardisk (Melastiza chateri (W. G. Smith) Boud.). Sú tegund er jafnan nokkru minni og blóðrauð, en ungar askhirzlur eru vaxnar stuttum, brúnleitum hárum á jöðrum, sem vilja falla af. Hins vegar eru gróin nauðalík í báðum tegundum og hægur leikur að fara villur vegar. Glóðardiskur hefur fundizt á nokkrum stöðum, einkum um norðan- og austanvert landið, en einnig í Haukadal í Biskupstungum, rétta 25 km frá Laugarvatni (2. sept. 1963; Helgi Hallgrímsson, munnl. uppl.).

Lokaorð
Af framansögðu er ljóst, að skarlatsdiskur (Aleuria aurantia (Fr.) Fuckel) vex hér á landi. Ýmislegt bendir til þess, að fyrri greining hafi verið röng, og þetta sé því fyrsti fundur tegundarinnar hér. Annars staðar á Norðurlöndum er tegundin algeng og vex eins og hér nær oftast í sandi, meðfram skógarstígum og annars staðar þar, sem landi hefur verið raskað á einhvern máta. Skarlatsdiskur er því dæmigerð tegund, sem nýtur góðs af athafnasemi mannsins, og reyndar má líta svo á, að hann sé slæðingur hér á landi.

Þakkarorð
Sveppafræðingarnir Eiríkur Jensson og Helgi Hallgrímsson veittu góð ráð og margs kyns leiðbeiningar við greiningu tegundarinnar. Auk þessa las Helgi handrit og leyfði höfundi að styðjast við óbirt rit um sveppi á Íslandi og sveppafræði, sem hann hefur samið. Guðríður Gyða Eyjólfsdóttir, sveppafræðingur á Náttúrufræðistofnun Íslands á Akureyri, jók höfundi leti og leitaði tegundarinnar í safni þar; Pálína Héðinsdóttir, bókasafnvörður á Náttúrufræðistofnun Íslands í Reykjavík, sýndi fágæta liðsemd við að útvega sérfræðirit; Aðalsteinn Davíðsson, cand. mag., las handrit og Bera Þórisdóttir, fil.kand., yfirfór útdrátt á ensku. Allt þetta fólk á skildar kærar þakkir.

Heimildaskrá
Breitenbach, J. und Kränzlin, F. (1981): Pilze der Schweiz. Beitrag zur Kenntnis der Pilzflora der Schweiz. Band 1 Ascomyceten.– Verlag Mycologia, Luzern. S. 313.

Christiansen, M. P. (1941): Studies in the Larger Fungi of Iceland. – The Bot. of Iceland. Vol. III, part II, 11: 187-225.

Eckblad, Finn-Egil (1968): The Genera of the Operculate Discomycetes. A Re-evaluation of their Taxonomy, Phylogeny and Nomenclature. – Nytt magasin for botanikk. Vol 15, no. 1-2: 1-191.

Helgi Hallgrímsson (1991): Íslenskt sveppatal II: Asksveppir. – Fjölrit, Náttúrufræðist. Norðurlands. 15:1-40 bls.

Helgi Hallgrímsson: Sveppabókin. Handbók um íslenska sveppi og sveppafræði. – Óútgefin, handrit 1997.

Lange, M. (1964): Svampflora – Stockholm. 239 s.
Summary
Aleuria aurantia (Fr.) Fuckel in Iceland
At the beginning of September 1997 the author found a big scarlet ascomycete on a sand dune dominated by Equisetum arvense L. in association with Rumex acetosella L. at Stjórnarsandur, Vestur-Skaftafellsýsla, in South-Iceland. The specimens clearly belong to Aleuria aurantia (Fr.) Fuckel (Orange Peel Fungus) and are conserved in the author’s herbarium.

This same species was recorded 1935 at Laugarvatn, South-Iceland by M. P. Christiansen (1941). No specimens are conserved in the Botanical Museum in Copenhagen to confirm this discovery of Aleuria aurantia (Fr.) Fuckel in Iceland. It has been suggested, with some plausibility, that the identification was incorrect. The species bears some resemblance to Melastiza chateri (W. G. Smith) Boud. and might have been confused with it. The latter one is not uncommon in Iceland and has been gathered not
further away than 25 km from Laugarvatn.

Póstfang höfundar / Author’s address
Ágúst H. Bjarnason
Laugateigi 39
IS-105 Reykjavík
Tölvupóstur (e-mail): [1]agusthbj@gmail.com

Myndir

Mynd 1. Þverskorin diskhirzla; a. askbeður, b. fóðurlag og c. útlag. – Section through an apothecium; a. hymenium, b. subhymenium and c. excipulum.
Links: 1. mailto:agusthbj@gmail.com

Mynd 2. Skarlatsdiskur. Stjórnarsandi, hinn 6. september 1997. – Aleuria aurantia

Mynd 3. Hluti af askbeði í skarlatsdiski; a. askur með átta gróum, b. stoðímur og c. þrjú askgró. – Part of the hymenium of Aleuria aurantia; a. ascus with eight spores, b. paraphyses and c. three spores.

Leitarorð:

84 Responses to “Skarlatsdiskur í Skaftafellsþingi”
  1. It’s working for your information??

  2. Seeing my ex is kind of like ??

  3. KatineKrEn says:

    online casino slots
    [url=”https://2-free-slots.com”]baba casino[/url]
    slots free online

  4. AurlieKrEn says:

    caesars free slots online
    [url=”https://411slotmachine.com”]cleopatra slots[/url]
    aol slots lounge games free

  5. ShaynaKrEn says:

    dissertation proposal writing help
    dissertation literature review help
    write your dissertation

  6. ShaynaKrEn says:

    dissertation handbook
    service writing
    write a dissertation abstract

  7. JoeteKrEn says:

    buy art online berlin
    phd thesis
    sample dissertation

  8. ChandaKrEn says:

    writing your doctoral dissertation
    writing a master’s dissertation
    writing dissertation abstract

  9. AvivaKrEn says:

    research writing help
    dissertation help glasgow
    dissertation defense presentation

  10. DortheaKrEn says:

    writing a masters dissertation
    phd dissertation
    research writing services

  11. VerieeKrEn says:

    help-seeking dissertation
    dissertation titles
    tips for dissertation writing

  12. GlynnisKrEn says:

    writing a dissertation
    how long is a doctoral dissertation
    example of dissertation

  13. SuzannKrEn says:

    help me
    dissertation writing advice
    writing a phd dissertation

  14. SalliKrEn says:

    uk dissertation writing service
    phd dissertation
    writing methodology for dissertation

  15. DarsieKrEn says:

    dissertation writing guide
    thesis dissertation writing
    citing a dissertation

  16. TandiKrEn says:

    casino no deposit welcome bonus
    casino online bonus
    no deposit on line casinos

  17. MabelleKrEn says:

    writing dissertation service
    help tutor
    defending your dissertation

  18. JenneeKrEn says:

    dissertation help near me
    dissertation writing grants
    professional dissertation help

  19. TandiKrEn says:

    real money online slots
    casino sign up bonus no deposit
    online casino free bonus no deposit

  20. HerminaKrEn says:

    phd dissertation writing help
    dissertation help leicester
    online dissertation help veroffentlichen

  21. AbagaelKrEn says:

    mobile casino sites
    free casino bonus no deposit
    casino bonuses

  22. AudreKrEn says:

    dissertation writing tutor
    help dissertation
    help with dissertation proposal

  23. ShaylaKrEn says:

    online blackjack for real money
    online casinos real money no deposit
    free bonus no deposit casino

  24. HestiaKrEn says:

    write a dissertation abstract
    writing service
    format for writing dissertation proposals

  25. VerenaKrEn says:

    online gambling for real money
    free welcome bonus no deposit required
    best online blackjack

  26. DixieKrEn says:

    live online casino usa
    real casino online
    best real money online casino

  27. LaureenKrEn says:

    live online casino usa
    online casino no deposit
    best casino site

  28. FranniKrEn says:

    online casinos real money no deposit
    slotos
    usa casinos

  29. PearlKrEn says:

    betonline casino
    real online gambling
    real money casino no deposit

  30. BobbieKrEn says:

    top us online casinos
    cherry jackpot casino
    free welcome bonus no deposit required

  31. LeslieKrEn says:

    best online casinos for real money
    free welcome bonus no deposit casino
    bingo casino online

  32. HonorKrEn says:

    vpn gate
    vpn free pc
    vpn review

  33. TrudieKrEn says:

    usa online casino
    blackjack real money
    casino usa online

  34. TeddieKrEn says:

    buy surfshark vpn
    the best vpn for windows 10
    free vpn for chrome

  35. MarrileeKrEn says:

    do i need a vpn
    setting up a vpn
    hotspot vpn

  36. JenneeKrEn says:

    best free vpn service
    buy vpn paypal
    vpn to buy flights

  37. DulceaKrEn says:

    best no deposit bonus
    best casino deposit bonus
    casino bonuses

  38. SheelaghKrEn says:

    international vpn service
    premium vpn service
    buy vpn with paypal

  39. SheelaghKrEn says:

    best vpn to use
    best vpn app for windows
    vpn unlimited review

  40. SheelaghKrEn says:

    windscribe free vpn
    best free vpn for firefox
    vpn server buy

  41. FifineKrEn says:

    best online casino to win money
    best online usa casinos
    blackjack app real money

  42. GwenoreKrEn says:

    free spins casino
    best bonus casinos
    bovada online casino

  43. JeraleeKrEn says:

    gay dating controlling macho
    gay nmale dating sites in southern california
    most famous gay dating site

  44. JoannKrEn says:

    dating site free
    tinder online
    which online dating site is best?

  45. DeeynKrEn says:

    sacramento gay chat
    gay teen chat
    gay chat mesa az

  46. StephineKrEn says:

    chat with senior gay’
    free gay chat fcn free chat network
    gay random chat

  47. FMelfCarlcb says:

    cheap venlafaxine 75 mg generic effexor brand effexor 75 mg

  48. DMelfCarlvt says:

    venlafaxine order online venlafaxine 75 mg oral venlafaxine for sale online

  49. RobenaKrEn says:

    gay porn video chat
    free nc gay chat rooms
    gay bi and male text chat

  50. LMelfCarlth says:

    order lyrica generic pregabalin usa cost lyrica 75 mg

  51. RobenaKrEn says:

    chat with gay men
    gay video chat apps ios
    gay chat room cam

  52. LoreenKrEn says:

    bears.com official website gay chat room
    denver gay chat
    gay roulette chat

  53. HildeKrEn says:

    gay chat room carneys point
    gay roleplay chat
    free phone chat lines 60 minute trials gay

  54. TallouKrEn says:

    free sacramento gay chat
    pnp zoom gay chat rooms
    live gay chat

  55. Utimigumze says:

    i need loan from bank, i need a loan with no credit check. i need quick loan need loan, i need loan embassy finder, 6 month cash advance loans, cash advance, cash advances, western union cash advance loans. Financial affairs have acquired commerce, designed for companies. need loan fast i need a loan with bad credit fast personal loan.

  56. MarilinKrEn says:

    live gay web cam chat rooms
    gay chat ro
    gay chat randome

  57. AdoreeKrEn says:

    gay couple on chat video
    free gay phone chat
    gay bear free webcam chat rooms

  58. MindyKrEn says:

    chat for free gay webcam
    gay video chat private show
    gay men webcam chat rooms

  59. SMelfCarlms says:

    cenforce 100mg cost cenforce 50 mg us purchase sildenafil generic

  60. JuanitaKrEn says:

    free and single dating site
    online dating website
    dating singles for free sites

  61. VMelfCarllv says:

    ordonnance viagra ordonnance viagra viagra prix france

  62. MaisieKrEn says:

    sz dating seiten
    american singles
    dating sites contact united states

  63. NMelfCarlgy says:

    ivermectin tablets uk ivermectin 2% ivermectin tablets

  64. EachelleKrEn says:

    new online dating sites
    free dating sites no fees
    free dating sites no payment

  65. ZMelfCarloa says:

    ivermectin 2ml ivermectin 8 mg stromectol for head lice

  66. JoeteKrEn says:

    japanese dating site
    dating sites online
    online singles

  67. PMelfCarldy says:

    buy pregabalin 75 mg order pregabalin generic pregabalin 75 mg for sale

  68. MMelfCarlbu says:

    order sildenafil 100 mg pills order sildenafil 100 mg without prescription purchase sildenafil sale

  69. Çokmu sexy hayır ama işte şişman kadınıda birisi sikmesi lazım yani bu kadınlarında sikişmeye ihtiyacı var
    exy şiman olgun kadınla delice sikişler porn.

  70. Müstehcen Amatör Eşleri vicechancellor çevreleyen Ev porno
    kasetleri ile olgun porno Resimler ve Ücretsiz milf resimleri.

    Ev yapımı. Anal esneme. Curvy. Esaret. Minik göğüsleri.

    Kot. Becerdin içinde Ass. Piercing. Dövme. öpüşme.
    Kuyruklu yıldız Angelina Jolie hukuk becerdin. 10.

  71. CthrineKrEn says:

    best mba essay writing service
    best writing service reviews
    i need help writing a descriptive essay

  72. Find turkce altyazi sex videos for free, here on Turkce Altyazi Videos 493 Results turkce altyazi porno.

  73. Added by erotiksinema on. Ön sevişmeli seks filmi izle.
    Genç bir moda tasarımcısının yardımcı kız elemanı
    ve erkek arkadaşı arasında tutkulu bir aşk yaşanmaktadır.
    Genç kız ilk deneyiminin ardından erkek arkadaşından ayrılma
    kararı alır. Kalbimin Sesi 2022 TR Dublaj.

  74. VMelfCarlpz says:

    buy valsartan 160 mg sale diovan 80 mg cost diovan sale

  75. GinnieKrEn says:

    top rated essay writing service
    help with writing a essay
    essay helpers

Leave a Reply