Rhytidiadelphus – skrautmosar

Skrifað um March 12, 2013 · in Mosar · 53 Comments

Rhytidiadelphus squarrosus (engjaskraut) er þyrnir í augum þeirra, sem rækta grasflatir. Ljósm. ÁHB.

Rhytidiadelphus squarrosus (engjaskraut) er þyrnir í augum þeirra, sem rækta grasflatir. Ljósm. ÁHB.


ÆTTKVÍSLIN
Rhytidiadelphus (Limpr.) Warnst. (skrautmosar) telst til Hylocomiaceae (Broth.) M. Fleisch. (tildurmosaættar) ásamt þremur öðrum kvíslum: Hylocomiastrum Broth. (stigmosum), Hylocomium Schimp. (tildurmosum) og Pleurozium (Limpr.) Warnst. (hrísmosum). (Sjá síðar.)

Þetta eru yfirleitt stórgerðir, liggjandi (pleurokarpa), jarðlægir eða lítið eitt uppréttir blaðmosar, sem mynda gisnar breiður. Stönglar með miðstreng, geta náð um 20 cm, og eru óreglulega (sjaldan reglulega) fjaðurgreindir. Stöngulblöð útstæð, baksveigð eða sjaldan einhliðasveigð með egglaga eða hjartalaga grunn og ganga fram í langan framhluta. Blaðrönd flöt og tennt. Rif klofið, stutt. Blaðfrumur striklaga 6-12 x breidd. Grunnfrumur gulleitar með þykka og holótta veggi.

Plöntur einkynja. Gróhirzlur sjaldséðar, egglaga og standa lárétt út; gróstilkur 2-4 cm á lengd. Opkrans tvöfaldur; ytri tennur brúnleitar, innri tennur gulleitar; milliþræðir þroskaðir.

Ættkvíslarnafnið Rhytidiadelphus er komið af Rhytidium og αδελφός (adelfós, bróðir), og táknar náinn skyldleiki við ættkvíslina Rhytidium. Fimm tegundir vaxa í Evrópu, Asíu, Norður-Ameríku og Ástralíu en þrjár hér á landi..

Lykill að tegundum:
1 Stöngulblöð tennt næstum að grunni. Bakhlið blöðku tennt í framhluta. Blöð aldrei baksveigð; langbylgjótt við grunn ……………………. R. triquedrus (runnaskraut)
1 Stöngulblöð aðeins tennt fremst; blöð bak- eða einhliðasveigð (sjaldan útstæð). Bakhlið blöðku slétt …………………………………………………………………………………………. 2
2 Blöð langbylgjótt, jafnan einhliðasveigð. Hornfrumur illa afmarkaðar …………….. …………………………………………………………………………………………….. R loreus (urðaskraut)
2 Blöð ekki langbylgjótt, baksveigð eða útstæð. Hornfrumur vel afmarkaðar. …….. ………………………………………………………………………………………R. squarrosus (engjaskraut)

Myndin sýnir dæmigerð blöð tegundanna þriggja. Talið frá vinstri: a: R. triquedrus; b. R. loreus; c: R. squarrosus. Teikn. ÁHB.

Myndin sýnir dæmigerð blöð tegundanna þriggja. Talið frá vinstri: a: R. triquedrus; b. R. loreus; c: R. squarrosus. Teikn. ÁHB.

R. triquedrus (Hedwig) Warnstorf – runnaskraut

Plöntur stórar og grófar, mynda (föl-)grænar eða gulgrænar breiður, rauðbrúnar neðst. Stönglar, brúnir eða rauðgulir, allt að 15 cm á lengd, 3-8 mm á breidd, óreglulega greinóttir, miðstrengur mjór. Blöð langbylgjótt, 3-4,5 x 1,6-2,5 mm, egglaga til hjartalaga og ganga smám saman fram í breiðan odd; neðri hluti aðlægur, framhluti útstæður. Blöð spanna meira en 180° af ummáli stönguls. Blaðrönd flöt; hvasstenntur framhluti, smátenntari neðri hluti. Framendar blöðkufrumna framarlega á baki ganga út og mynda tennur. Rif tvöfalt, mjótt og nær upp að blaðmiðju eða ofar. Axlarhár 5-7 frumur, um 250 μm að lengd, tvær neðstu frumur brúnar og stuttar. Greinablöð heldur minni en stöngulblöð, 1,8-3,1 x 0,7-1,6 mm, egglaga til lensulaga,.

Blaðfrumur 30-70 x 6-8 μm, striklaga með þykka og holótta veggi; grunnfrumur gul- til rauðbrúnar, breiðari og styttri en frumur framar í blaði. Hornfrumur ekki vel afmarkaðar.

Einkynja; karl- og kvenkynsplöntur svipaðar. Hefur ekki fundizt með gróhirzlur hér á landi.

Breiða af R. triquedrus. Ljósm. ÁHB.

Breiða af R. triquedrus. Ljósm. ÁHB.

 

Vex í margs konar þurrlendi og einnig á þúfum í votlendi. All algeng.

 

R. loreus (Hedw.) Warnst. – urðaskraut

Plöntur stórar, mynda grænar eða gulgrænar breiður. Stönglar, brúnir eða rauðbrúnir, allt að 20 cm á lengd, 3-5 mm á breidd, óreglulega fjaðurgreindir, miðstrengur mjór. Neðstu hliðargreinar all að 4 cm. Blöð upprétt, útstæð eða baksveigð, en alltaf einhliðasveigð á greina- og stöngulenda; egglaga til lensulaga, 3,2-4,2 x 0,9-1,4 mm, breið-egglaga og langbylgjóttur (ekki hrukkóttur) neðri hluti blaðs; gengur skjótlega fram í langan, mjóan, rennulaga odd. Blaðrönd flöt, getur verið lítið eitt útundin neðst; hvasstennt framarlega. Rif tvöfalt, mjótt og nær ekki upp í ¼ af blaðlengd, stundum ekkert. Axlarhár 5 frumur, allt að 150 μm, tvær neðstu frumur brúnar og stuttar. Greinablöð lík stöngulblöðum, mjólensulaga, 1,7-3,6 x 0,4-1,0 mm.

Frumur striklaga, 40-80 x 5-7 μm, veggir þykkir og holóttir. Hornfrumur ekki afmarkaðar.

Einkynja; karl- og kvenkynsplöntur svipaðar. Stilkur 1,2-3 cm, rauðbrúnn, sléttur. Gróhirzla rauðbrún, egglaga, bogin, um 2 mm, vísar lárétt út eða lítið eitt upp á við; þurr hirzla með langskorur. Lok keilulaga. Opkrans tvöfaldur; ytri tennur um 800 μm á hæð, brúnar og rauðleitar neðst, lárétt strikóttar á ytra borði; innri tennur fínvörtóttar með egglaga göt eftir miðju, álíka háar og hinar ytri; milliþræðir vel þroskaðir. Gró um 18 μm að þvermáli, fínvörtótt. Sjaldan með gróhirzlur.

 

R. loreus vex oft á jarðvegsþöktum klettum. Ljósm. ÁHB.

R. loreus vex oft á jarðvegsþöktum klettum. Ljósm. ÁHB.

Vex víða í þurrlendi og á þúfum í votlendi. Nokkuð algeng nema frá Stöðvarfirði norður og vestur að Eyjafirði.

R. squarrosus (Hedw.) Warnst. – engjaskraut

Plöntur stórar, mynda grænar eða gulgrænar breiður. Stönglar rauðbrúnir, rauðgulir eða grænir, allt að 12 cm á lengd, 2-4 mm á breidd, óreglulega fjaðurgreindir, miðstrengur mjór. Blöð baksveigð (eða útstæð), hvorki langbylgjótt né hrukkótt; egglaga, 2,4-4,2 x 1,1-1,9 mm; blaðgrunnur aðlægur; gengur skjótlega fram í baksveigðan, langan, mjóan, rennulaga odd. Blöð spanna um 180° af ummáli stönguls. Blaðrönd flöt, tennt. Rif tvöfalt, mjótt og nær ekki upp í 1/3 af blaðlengd. Axlarhár 5-7 frumur, allt að 200 μm, tvær neðstu frumur brúnar og stuttar. Greinablöð egglaga til lensulaga, 1,2-2,4 x 0,4-0,9 mm.

Frumur 45-80 x 5-7 μm; veggir þunnir. Grunnfrumur gular eða brúnleitar með holótta og þykka veggi; breiðari og styttri en aðrar frumur. Hornfrumur mynda afmarkaðan hóp úr tútnum, þunnveggja litlitlum frumum, um 15 μm á breidd.

Einkynja; karl- og kvenkynsplöntur svipaðar. Stilkur 1,5-2 cm, rauðbrúnn, sléttur. Gróhirzla rauðbrún, egglaga, bogin, um 2 mm, vísar lárétt út eða lítið eitt upp á við; þurr hirzla ekki með langskorur. Lok keilulaga. Opkrans tvöfaldur; ytri tennur um 500 μm á hæð, gular, rauðbrúnar eða brúnleitar, lárétt strikóttar á ytra borði, vörtóttar framan til; innri tennur fínvörtóttar, álíka háar og hinar ytri; milliþræðir vel þroskaðir. Gró um 15 μm að þvermáli, slétt eða fínvörtótt. Mjög sjaldan með gróhirzlur.

Breiða af R. squarrosus. Ljósm. ÁHB.

Breiða af R. squarrosus. Ljósm. ÁHB.

 

Vex mjög víða í alls konar þurrlendi og einnig í deiglendi, fremur fátíð í miðhálendinu. Mjög auðþekkt tegund á baksveigðum blöðum. Algengasta tegund í graslendi, þar með taldar grasflatir í byggð.

Viðurnafnið squarrosus táknar baksveigður og er þar átt við blöðin.

Helztu heimildir:
Ágúst H. Bjarnason, 2010: Greiningarlykill að ættkvíslum íslenzkra blaðmosa (Musci) ásamt tegundaskrá. Fjölrit Vistfræðistofu n:r 40. Reykjavík.
Bergþór Jóhannsson, 1996: Íslenskir mosar. Fjölrit Náttúrufræðis. N:r 29.
E. Nyholm, 1965: Illustrated Moss Flora of Fennoscandia. II Musci. Lund 1965
http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_moss_gk.pl?genus=Rhytidiadelphus
http://www.mobot.org/plantscience/bfna/V2/HyloHylocomiaceae.htm

Aðvörun:

Á þessum stað: http://floraislands.is/mosar.html stendur skírum stöfum orðrétt:
»Eini íslendingurinn sem lagt hefur stund á mosaflóru Íslands af nokkurri alvöru, er Bergþór Jóhannsson.«

Menn eru því beðnir um að trúa því mátulega, sem greint er frá á vefslóð þessari.

Rétt er að geta þess, að nú hefur þessum texta verið breytt (20./3.).

ÁHB / 12.3. 2013

 

Leitarorð:

53 Responses to “Rhytidiadelphus – skrautmosar”
  1. Vurfut says:

    modafinil 200mg – provigil vs nuvigil provigil schedule

  2. Enfzqv says:

    accutane 20 mg price – price of accutane order accutane online

  3. Zpfkeu says:

    amoxicillin without a doctor’s prescription – order Amoxil over the counter amoxicillin kroger

  4. Hkljzy says:

    vardenafil dosage – vardenafil online overnight delivery online levitra

  5. Deublq says:

    cialis 40mg price – how to buy cialis in canada how to buy cialis online in canada

  6. Jzqnkj says:

    ivermectin dose for covid – price of ivermectin liquid generic ivermectin for humans

  7. Cjhwuj says:

    generic accutane canada – accutane 50mg roaccutane

  8. Wqnlfa says:

    buy lyrica from india – online prescription best online canadian pharmacy

  9. Fsutxe says:

    cialis 20mg – can i buy cialis over the counter uk generic cialis 20mg price

  10. Nqxcix says:

    prednisone 10mg online – over the counter prednisone no prescription buy prednisone online canada

  11. Mcjlka says:

    modafinil interactions – provigil for sale provigil for adhd

  12. Pfvokr says:

    azithromycin dosage – zithromax online azithromycin 500mg pills

  13. Ylttfg says:

    where to buy generic cialis safely – cheap cialis worldwide pharmacy online

  14. Hvypan says:

    ivermectin iv – ivermectin ivermectin buy nz

  15. Ldiqfo says:

    free casino games – realslotsgam.com casino online

  16. Ckpaou says:

    cheap ed pills – ed dysfunction treatment ed pills

  17. Qnmspx says:

    prednisolone vs prednisone – prednisone cost us prednisone 5093

  18. Kahzvu says:

    100mg sildenafil for sale – buy sildenafil online cheap best pharmacy prices for viagra

  19. Gtimzj says:

    online tadalafil canada – Discount cialis cost of cialis 20mg in canada

  20. Lwjbrt says:

    stromectol south africa – buy ivermectin pills ivermectin lotion for scabies

  21. Gxqkrq says:

    ed remedies – ed herbs erectile dysfunction pills

  22. Oztkjs says:

    albuterol sulfate inhaler – ventolin 90 buy ventolin

  23. Dgiddi says:

    buy doxycycline 11554 – doxycycline hyclate 100 mg capsules doxycycline 100mg online pharmacy

  24. Jhhwfj says:

    neurontin capsules 600mg – neurontin 1000 mg levothyroxine 0.125 mg tablet

  25. Zqzlht says:

    how much is sildenafil 50 mg – no prescription cheap viagra

  26. Dewpob says:

    online cialis us – cialis cheapest price canada online pharmacy birth control pills

  27. Xuzzdr says:

    buying vardenafil online safe – buy generic vardenafil from india online buy vardenafil from canadian pharmacy

  28. Adxgwg says:

    ivermectin tablet 1mg – stromectol tablets 3 mg

  29. Zlqwbd says:

    buy prednisone from india – over the counter prednisone canada 10 mg prednisone tablets

  30. Zocqhe says:

    accutane pills price in south africa – accutane pills cost accutane best price

  31. Lgpljs says:

    walmart price for amoxicillin – amoxil generic name where to buy amoxicilin

  32. Adlwdm says:

    methylprednisolone 2mg – medrol 16mg price lyrica generic usa

  33. Sonipf says:

    website to write essays – term paper buy paper writing websites

  34. Tjjpui says:

    sildenafil Philadelphia – Buy online viagra viagra online canada no prescription

  35. Akpoxc says:

    buy tadalafil mexico online – Cialis daily tadalafil online prescription

  36. Somfhd says:

    ivermectin pills for humans – stromectole ivermectin medication

  37. Kiciary says:

    difference between physician and surgeon ivermectin for humans amazon ivermectin human dosage can humans take ivermectin paste ivermectin 3mg pill

  38. Jnbgub says:

    where can i buy lasix online – furosemide 20 mg tablets lasix 60

  39. Lsqjwa says:

    buy albuterol online – ventolin nebules ventolin uk price

  40. mokdiedo says:

    Rhytidiadelphus – skrautmosar z pack azithromycin 250 mg zithromax over counter purchase azithromycin azithromycin without a doctor’s prescription

  41. Abnobe says:

    Rhytidiadelphus – skrautmosar ivermectin 12 mg tablets for sale ivermectin for humans dosage ivermectin tablets sztromektol

  42. Kvtrhg says:

    cytotec 200 mcg price – cytotec over the counter uk cheap cytotec pills online

  43. Ifwpad says:

    doxycycline online pharmacy uk – prednisolone 5mg without prescription cost of 25 mg prednisolone

  44. Edopqs says:

    ivermectin 500mg – ivermectin 9mg ivermectin 50ml

  45. Wuafxw says:

    stromectol 3mg tablets – ivermectin otc stromectol 3mg

  46. Osxkkx says:

    sildenafil cost – sildenafil buy cheapest sildenafil online

  47. Kdiuqt says:

    tadalafil professional – tadalafil pills tadalafil tablets

  48. Tcpazy says:

    accutane medicine in india – roaccutane how to get cheap accutane

Leave a Reply