Vallhumall – ein bezta lækningajurtin

Skrifað um July 21, 2012 · in Grasnytjar · 86 Comments

Vallhumall

Vallhumall

Inngangur
Vallhumall er mjög algeng planta um land allt. Hann vex í þurru valllendi, bæði ræktuðu og óræktuðu, og víða í sandi. Plantan vex upp af skriðulum jarðstöngli og ber uppréttan stöngul. Blöðin eru lensulaga, tví-þrífjaðurskipt með broddydda smábleðla. Fyrr á árum var vallhumall oft drjúgur hluti af heyfeng, því að hann vex á harðbala í miklu magni. Að auki er hann mjög þurrkþolinn og þegar túngrös drápust vegna þurrka var hann mikill hluti töðunnar. Hann var talinn gott fóður.

Á latínu heitir vallhumall Achillea millefolium. Fyrra nafnið, ættkvíslarheitið, er kennt til Akkillesar, hinnar miklu hetju í grískri goðafræði og um er fjallað í Ilíónskviðu. Sagt er, að hann hafi lært að búa til verkeyðandi og mýkjandi smyrsl hjá kentárkonungnum Kíron. Hafa menn fyrir satt, að smyrlin hafi verið gerð úr vallhumli. Af þessu er nafnið Herba militaris komið. Seinna heitið, viðurnafnið millefolium, merkir þúsundblöðóttur (mille, þúsund; folium, blað), því að blöðin eru með fjölmarga [þúsund] smábleðla. Af viðurnafninu er dregið nafnið mellifólía eða jafnvel mellufólía, sem er talsvert útbreitt. Þá hefur nafnið verið þýtt á íslenzku og plantan kölluð þúsundblaðungur. Jar- eða jarðarhumall kemur líka fyrir og er þýðing á norsku heiti plöntunnar. Humalsnafnið er til komið vegna þess, að plantan var notuð til ölgerðar í Noregi og hefur eflaust þekkzt hér einnig.

Lýsing
Vallhumall er auðþekktur, en engu að síður er hann afar tilbreytingaríkur. Hann er fjölær. Stöngull er uppréttur og mjúkhærður eins og blöðin. Til er þó tilbrigði með lóhærða körfuleggi og blöð (forma lanata). Blómin eru í mörgum körfum, sem standa í hálfsveip. Svo þéttur getur sveipurinn verið, að hann líkist kolli. Blómin í körfunni eru tvenns konar. Annars vegar eru jaðarblómin (yztu blóm í körfu) tungukrýnd og eru það bara kvenblóm.

Flugur sækja í blóm

Flugur sækja í blóm

Hins vegar eru hvirfilblómin (í miðri körfu) pípukrýnd og tvíkynja. Tungukrýndu blómin eru fá, oft ekki nema fimm að tölu, og því halda margir, að karfan sé aðeins eitt blóm, því að mönnum sést yfir pípukrýndu blómin í miðjunni. Hvirfilblómin eru gráhvít og jaðarblómin oftast hvít; þau geta þó verið ljósrauð, jafnvel fagurrauð (forma rubriflora).

Venjulega er vallhumall 10-15 cm á hæð. Hin síðari ár hafa menn tekið eftir hávöxnum eintökum í vegarköntum og við íbúðabyggð. Getur hann orðið allt að einn metri á hæð. Annars staðar á Norðurlöndum er vallhumli oft skipt í tvær undirtegundir. Annars vegar suðlægan, hávaxinn stofn, ssp. millefolium með grænleitar til ljósbrúnar himnurendar reifar og hins vegar í norðlægan, lágvaxnari stofn, ssp. sudetica (Opiz) E. Weiss, með svartbrúnar, breiðar rendur á reifum. Mönnum hefur ekki tekizt að greina vel þarna á milli, því að öll millistig eru algeng. Líklegt er, að suðlægi stofninn hafi borizt hingað til lands fyrir löngu, en færzt mikið í aukana með innfluttu grasfræi. Þá er ekki loku fyrir það skotið, að landnámsmenn hafi flutt með sér út norðlægan vallhumal til ölgerðar, og sá stofn hafi slæðzt víða um land. Á hinn bóginn er næsta víst, að vallhumall hefur verið hér fyrir, því að hann er samgróinn íslenzkum gróðurfélögum um norðan- og austanvert landið, jafnt á láglendi sem hálendi.Hávaxinn vallhumall

Duft, seyði og te
Vallhumall þykir ein bezta lækningajurtin. Hann er styrkjandi, mýkjandi, samandragandi, uppleysandi, blóðhreinsandi, bætir sinateygjur og stirðleika líkamans. Gera má duft af rótinni og er gott að strá því í illa lyktandi sár.

Allt fram á þennan dag hefur vallhumall verið notaður í te, seyði og smyrsl. Seyðið var gert bæði úr blöðum og blómum og voru þau þurrkuð áður. Síðan voru þau sett í pott og látin sjóða dágóða stund. Seyðið er hið ágætasta á bragðið og drekka sumir það í staðinn fyrir innflutt te. Seyðið er notað við margvíslegum óþægindum eins og matarólyst, meltingarvandræðum, skyrbjúg, innyflaormum, krampa, tannverk, þvagrásarbólgum, gikt, höfuðverk og sýkingum í öndunarvegi.

Þá er kunnugt, að seyðið var notað til andlitsþvotta og var það trúa manna, að það eyddi hrukkum með því að strekkja á húðinni.

Te af vallhumli er gott við maga-verkjum; það örvar matarlyst og drepur sýkla. Teið temprar einnig tíðahring hjá konum og það er sagt slá verulega á hita, enda svitadrífandi. Hefur líka góð áhrif á blóðrás og er gott fyrir liðagiktarsjúklinga. Í te er hæfilegt að taka vel fulla teskeið af þurrum blöðum í stóran bolla af sjóðandi vatni og láta trekkja í 10 mínútur. Þrír bollar á dag er hæfilegt. Mörgum þykir gott að hafa brenninetlu með til helminga.

Þurrkuð blöð voru notuð sem krydd, einkum í pylsur og annað kjötmeti. Þá hefur verið bruggað úr jurtinni. Linné segir, að hún gefi sterkara öl en humlar. Blöð voru einnig notuð til þess að drýgja tóbak, og þau má borða hrá eða soðin, þó að þau séu römm, en nýsprottin blöð má hafa í sallat. Blóðnasir má stöðva með því að rúlla upp blöðum og troða í nasir. Vallhumall örvar kekkjun blóðs og hefur samandragandi áhrif á æðar.

Útbúa má baðvatn með því að hella sjóðandi vatni yfir blóm vallhumals og rauðsmára og láta það standa þar til það er orðið kalt. Plönturnar síðan síaðar frá og vatnið notað til þvotta.

Græðismyrsl
Margir af eldri kynslóð aldir upp í sveit þekkja til vallhumalssmyrsls. Blöðin voru aðeins notuð. Smyrsl var þannig búið til, að eftir að blöðunum hafði verið safnað og þau þurrkuð, voru þau skorin niður (söxuð) og soðin stutta stund í litlu vatni. Ósaltað smjör (eða önnur fita) var síðan látin renna saman við smjörið, þangað til það var orðið vel samfellt og ljósleitt. :etta kallast samsuða. Smyrslinu var þá drepið í krukkur eða tréílát og síðan lokað, annaðhvort með tilheyrandi loki eða bundið yfir. Það var geymt á köldum stað.

Vallhumalssmysl er mjög græðandi og líka oft notað sem handáburður, enda mjög mýkjandi. Það er talið eitt bezta gyllinæðar-meðal. Við heyskap sótti mjög á suma menn, að skinnið á höndum varð hart og komu sprungur í lófa og greipar. Var leitað ýmissa ráða til þess að bæta úr því og töldu margir vallhumalssmysl einna bezt til þess. Einnig var áburðurinn notaður gegn útbrotum, bólgum, fleiðrum og sárum. Væri ígerð komin í sárið var talið til bóta að hafa dálítið af ljónslöpp (ljónslummu) með humlinum. Þá var smyrslið notað á sára kýrspena og afrifnar kýr að burði loknum. Í sóknalýsingu Sólheima og Dyrhóla er sagð, að þar sé notuð „samsuða af mellifólíu, ánamöðkum, sauðasmjöri og tjöru til áburðar við mari á holdi“.

Syn. A. lanulosa Nutt., A. occidentalis Raf.

 

 

Leitarorð:

86 Responses to “Vallhumall – ein bezta lækningajurtin”
  1. Zahfaz says:

    provigil settlement – site modafinil and birth control

  2. Bnkydj says:

    buy accutane singapore – accutane 40 mg daily cost of accutane in canada

  3. Cbvmrq says:

    amoxicillin price at walgreens – buy amoxicillin 500 mg online canada buy amoxicilin online

  4. Rdrfxt says:

    purchase vardenafil online – buy cialis viagra vardenafil vardenafil online in canada

  5. Vtqyrv says:

    where to buy real cialis online – cialis tablets for sale uk tadalafil mexico price

  6. Cpwhha says:

    ivermectin tablet – ivermectin goodrx stromectol generic

  7. Mutazq says:

    accutane usa – accutane 20mg capsules accutane drug price

  8. Aixbcr says:

    lyrica 75mg price in india – buy generic lyrica canadian pharmacy price checker

  9. Dnewwx says:

    buy cialis online fast delivery – cialis 200mg price cialis 2.5 mg price india

  10. Nteyov says:

    ivermectin 0.5% – price of ivermectin tablets ivermectin online

  11. Zdolec says:

    prednisone 10mg pack – where can i get prednisone over the counter 80 mg prednisone

  12. Qnqesu says:

    modafinil and alcohol – modafinil generic modafinil anxiety

  13. Iaablc says:

    z-pak – zpacks antibiotics azithromycin zithromax

  14. Rkslfu says:

    how to buy generic viagra safely online – where can i buy generic viagra online safely female viagra online order

  15. Sjdyhm says:

    cialis 2.5 mg daily – tadalafil tablets 2.5 mg cost cialis daily use

  16. Ybruwp says:

    ivermectin online – stromectol medicine cost of ivermectin 1% cream

  17. Juyqkt says:

    doubleu casino online casino – san manuel casino online chumba casino

  18. Vjctrj says:

    the blue pill ed – cheap ed pills ed medication

  19. Eimqla says:

    canada pharmacy online viagra prescription – over the counter viagra 2018 can i buy viagra online in uk

  20. Knzoui says:

    which pharmacy is cheaper – Real cialis for sale 80mg tadalafil

  21. Wrvtsm says:

    stromectol tablets for humans for sale – buy stromectol uk ivermectin 400 mg

  22. FjoSaurb says:

    duloxetine hcl 20mg ec cap cymbalta overdose

  23. Fwtfdl says:

    over the counter erectile dysfunction pills – drug prices comparison ed medications

  24. RnhShofs says:

    omeprazole vs esomeprazole omeprazole.

  25. ShysWalk says:

    hydrochlorothiazide 12.5 mg weight loss whats lisinopril for

  26. Lzjbvz says:

    ventolin price uk – ventolin price australia ventolin cost

  27. RnhShofs says:

    what is omeprazole dr 20 mg used for prilosec attorney

  28. DvvShofs says:

    seroquel sleeping aid seroquel uses

  29. Kydzkn says:

    cytotec prescription – cost of cytotec in south africa buy cytotec online fast delivery uk

  30. Rlyqmj says:

    generic neurontin – levothyroxine 75 mcg india levothyroxine price india

  31. Rktuic says:

    sildenafil generic price – uk viagra

  32. Sjtuhx says:

    tadalafil 5mg generic – generic tadalafil from uk

  33. Jvpnzn says:

    vardenafil purchase – comprar vardenafil how long does vardenafil take to work

  34. Ukxmcp says:

    stromectol generic – where can i buy oral ivermectin buy stromectol

  35. over the counter lasix at walmart furosemide 20 mg tablet IteLi Tenny

  36. Vaquvu says:

    help writing a research paper – uc essay help academic writing blog

  37. Knqdkw says:

    men viagra – Order viagra us sildenafil 200 mg

  38. lasix 40 says:

    furosemide 40 mg for sale furosemide 40 mg price IteLi Tenny

  39. Ikmgnp says:

    cialis tablets 5mg price – Cialis use canadian cialis 20 mg

  40. furosemide 20 mg tablet frusemide 20mg IteLi Tenny

  41. furosemide online cheap lasix IteLi Tenny

  42. Kseilu says:

    ivermectin tablet price – ivermectin oral ivermectin 12 mg

  43. Kiciary says:

    doctorfinder dr pierre kory ivermectin ivermectin 3 mg for humans ivermectin stromectol in canada

  44. Wqngwn says:

    buy prednisone 5mg – prednisone 20 mg medication where to buy prednisone online

  45. Goqilc says:

    lasix price india – furosemide buy online lasix price australia

  46. Njflit says:

    ventolin pills – ventolin price usa buy ventolin online

  47. mokdiedo says:

    Vallhumall – ein bezta l?kningajurtin z pack cost at walmart what is azithromycin prescribed for zitromax azithromycin 250 mg treatment

  48. Zqtfcm says:

    where can i get cytotec pills – buy cytotec online canada buy cytotec online south africa

  49. Nkuohu says:

    can you buy doxycycline over the counter in canada – buy doxycycline 100 mg tablet prednisolone purchase uk

  50. Khdfht says:

    buy ivermectin – cost of ivermectin 1% cream ivermectin 4 mg

  51. Zeutut says:

    cost for ivermectin 3mg – ivermectin ebay ivermectin 0.1 uk

  52. Wscdpp says:

    sildenafil buy – generic sildenafil canada sildenafil discount

  53. Otvufd says:

    tadalafil 5mg – tadalafil online reviews tadalafil online pharmacy

  54. Mveyqg says:

    50mg accutane – canadian online pharmacy accutane where can i buy accutane

  55. Wryajd says:

    write essay service – paper writer cheap paper writing

Leave a Reply