Fáein orð um beit og gróður

Skrifað um September 12, 2014 · in Gróður · 148 Comments

Rof í gróðurbreiðu nema þúsundum kílómetra hér á landi. Óvíða sjást merki um, að unnið sé að því að loka rofabörðum. Ljósm. ÁHB

Rof í gróðurbreiðu nema þúsundum kílómetra hér á landi. Óvíða sjást merki um, að unnið sé að því að loka rofabörðum. Ljósm. ÁHB

Inngangur

Mönnum verður tíðrætt um það, hvort ofbeit eigi sér stað hér á landi eða ekki. Sitt sýnist hverjum og verður úr þessu oft langvinnt karp á milli manna.

 

Fáir hafa sinnt rannsóknum á gróðri af alvöru og því er almenn þekking á honum næsta lítil. Steindór Steindórson er sá maður, sem mest hefur lagt af mörkum á því sviði, auk nokkurra útlendinga, sem hafa komið að vissum verkefnum. Starf Steindórs var einkum fólgið í því að greina gróðurfélög og samræma flokkun á þeim. Þetta var viðamikið starf en því miður aðeins lítið brot af því, sem vert er að kanna.

 

Í raun og veru er afskaplega lítið vitað um áhrif beitar á gróður. Margir hrossabændur skáka í skjóli þess. Ljósm. ÁHB.

Í raun og veru er afskaplega lítið vitað um áhrif beitar á gróður. Margir hrossabændur skáka í skjóli þess. Ljósm. ÁHB.

Það er efni í langa grein að gera rannsóknum Steindórs skil, sem vert er. Af þeim má draga margvíslegan lærdóm. Eitt af því eftirtektarverðasta við niðurstöðurnar er sú staðreynd, að skil á milli einstakra gróðurfélaga eru óeðlilega lítil í samanburði við aðrar norrænar athuganir á þessum tíma. Þetta kemur skýrast fram í gróðri á þurrlendi, en gildir síður um votlendi og snjódældir. Ætla má, að þar taki Steindór einkum mið af rannsókum Rolfs Nordhagens (1894-1979), sem hann greinilega hefur tekið mikið mark á og haft að fyrirmynd.

 

 

Aldur gróðurs

Gróðurfélög á Íslandi eru ekki nema um tíu þúsund ára gömul eða frá lokum ísaldar. Þetta þykir ekki hár aldur, en til samanburðar má nefna gróðurfélög um miðbik jarðar, sem eru um 40 milljón ára að aldri. Það tekur plöntur og aðrar lífverur æði langan tíma að laga sig að öllum aðstæðum á hverjum stað og mynda tiltekið líffélag, sem er í bezta samræmi við ytra umhverfi. Um þetta samspil og framvindu þess eru til nokkrar kenningar, sem allar hafa sitthvað til síns ágætis. Hér er um geypiflókið ferli að ræða, þar sem hver þáttur, lífrænn sem ólífrænn, hefur sitt að segja, ýmist beint eða óbeint. Hér gilda engin meðaltöl hvers þáttar, heldur miklu heldur hámarks- og lágmarksgildin.

 

Að þúsundum ára liðnum næst ákveðið jafnvægi á milli lífvera á hverjum stað, sem þolað hafa bæði súrt og sætt saman. Slík gróðurfélög ættu að vera gríðarlega þolin gagnvart ytri öflum. Þau hafa verið nefnd „hástigs-líffélög“ eftir kenningum Clements frá 1916. (Reyndar eru til nýjar og betri útlistanir á „hástigs-líffélögum“, sem litið er framhjá að sinni, sbr. „poly-climax-theory.)

 

Hver svo sem þessi „hástigs-líffélög“ eru eða hafa verið, er þess ekki að vænta, að menn geti ræktað eitthvað eða komið á fót gróðurfélagi, sem jafnast á við náttúrleg gróðurfélög, sem eru margreynd í tímans rás. Þetta ættu menn ávallt að hafa í huga, þegar gróðri er spillt við verklegar framkvæmdir.

 

Hér á landi virðist það vera trúa manna, að unnt sé að bæta fyrir gróðurspjöll með tilbúnum áburði og grasfræi. Öðrum læt eg eftir, að ætla hverjir bera ábyrgð á slíkum áróðri.

 

 

Áhrif beitar

Loðvíðir var talinn ein bezta búfjárhagaplanta, enda rífur fé hana í sig mjö gráðugt. Ljósm. ÁHB

Loðvíðir var talinn ein bezta búfjárhagaplanta, enda rífur fé hana í sig mjö gráðugt. Ljósm. ÁHB

Nú skal aftur vikið að einsleitni gróðurfélaga hér á landi í samanburði við önnur lönd. – Sannast sagna munu fáir staðir vera til hér á landi, sem eru algjörlega ósnortnir af völdum manna í víðustu merkingu orðsins. Til eru nokkrar illkleyfar torfur og eyjar, sem komast næst því að bera upprunalegan gróður. Þessir staðir eru litlir að umfangi og veita því takmarkaða vitneskju. Næst þessu komast staðir með birkikjarri, þar sem beit hefur verið mjög takmörkuð og lítil sem engin grisjun átt sér stað. Nefna má Teigsskóg sem dæmi og kemst hann næst því, sem kalla mætti frumskóg. Út frá því sjónarmiði er hann einstakur og þar þyrfti að fara fram mjög vönduð og yfirgripsmikil rannsókn.

 

Víða á afréttum er ekki mikið að hafa. Ljósm. ÁHB.

Víða á afréttum er ekki mikið að hafa. Ljósm. ÁHB.

Helztu ástæður fyrir einsleitni gróðurfélaga geta einkum verið að tvennum toga. Annars vegar getur skýringin verið sú, að tegundafæð íslenzku flórunnar valdi því, að hvert gróðurfélag er öðru líkt. Slíkt má svo vera í nokkrum tilfellum, en þó er ljóst, að innan friðaðra svæða verður aðgreining gróðurfélaga miklu skýrari en utan þeirra.

 

Hins vegar er önnur skýring mun sennilegri og hún er sú, að einhver einn eða nokkrir þættir hafi slík áhrif, að þeir jafni út samkeppnisstöðu einstakra tegunda. Og sá þáttur, sem er sameiginlegur í þessum gróðurfélögum er einmitt beit og taðk. Hvoru teggja veldur því, að áhrif annarra umhverfisþátta mega sín lítils. Á beittu landi ná engar tegundir undirtökunum til þess að móta gróðurfélagið, heldur er því ávallt haldið á einhverju óstöðugu framvinduskeiði, sem meðal annars sést af því, að jafnan eru fleiri tegundir á beittu landi en óbeittu og hlutdeild (þekja) flestra er tiltölulega lítil.

Það er ótvírætt, að búsetan hefur haft veruleg áhrif á gróður. Ekki aðeins til að rýra gildi gróðurfélaga, heldur hefur beit gengið svo nærri landi, að það er örfoka.

Á þessum bæ, Jarlsstöðum í Bárðardal, var rekið myndarlegt sauðfjárbú um langan aldur. Engum blöðum er um það að fletta., að búreksturinn tók drjúgan toll af gæðum landsins. Gróðurinn á jarðvegstorfunum mun ná sér á skrið, þó að hann fari ekki í sama horf og var í árdaga. Á hinn bóginn munu melkollarnir seint skrýðast gróðri nema mannshöndin komi til hjálpar. Ljósm. ÁHB.

Á þessum bæ, Jarlsstöðum í Bárðardal, var rekið myndarlegt sauðfjárbú um langan aldur. Engum blöðum er um það að fletta, að búreksturinn tók drjúgan toll af gæðum landsins. Gróðurinn á jarðvegstorfunum mun ná sér á skrið, þó að hann fari ekki í sama horf og var í árdaga. Á hinn bóginn munu melkollarnir seint skrýðast gróðri nema mannshöndin komi til hjálpar. Ljósm. ÁHB.

Niðurstaðan er sú, að meginhluti þurrlendis á afréttum landsins er mjög markaður af beit. Beitarþolið er mjög takmarkað og í raun eru öll þessi lönd í stórhættu. Það eina rétt, sem unnt er að gera í núverandi stöðu, er að koma upp beitarhólfum, svo að stór svæði fái notið friðunar í nokkur ár. Síðan mætti taka hluta þeirra til beitar og hlífa beittum svæðum. Með skipulagðri beitarstjórn er möguleiki á því, að land nái sér að einhverju marki, og þá fyrst er hægt að tala um, hve mikla beit land þolir. Á meðan engin stjórn er höfð á beit, liggur allt land undir skemmdum og mun halda áfram að ganga úr sér.

ÁHB / 12. sept. 2014

 


148 Responses to “Fáein orð um beit og gróður”
  1. I’m still learning from you, but I’m improving myself. I absolutely enjoy reading everything that is posted on your site.Keep the tips coming. I loved it!

  2. Hi this is somewhat of off topic but I was wanting to know if blogs use WYSIWYG editors or if you have to manually code with HTML. I’m starting a blog soon but have no coding knowledge so I wanted to get guidance from someone with experience. Any help would be enormously appreciated!

  3. Greetings from Florida! I’m bored at work so I decided to check out your website on my iphone during lunch break. I really like the information you provide here and can’t wait to take a look when I get home. I’m shocked at how fast your blog loaded on my mobile .. I’m not even using WIFI, just 3G .. Anyways, superb site!

  4. Thanks a bunch for sharing this with all of us you actually know what you are talking about! Bookmarked. Please also visit my web site =). We could have a link exchange arrangement between us!

  5. I have been browsing on-line greater than 3 hours as of late, yet I by no means found any interesting article like yours. It?¦s lovely value enough for me. Personally, if all webmasters and bloggers made excellent content as you probably did, the internet can be much more helpful than ever before.

  6. Very interesting topic, thanks for putting up.

  7. I don’t even know the way I stopped up right here, but I believed this submit was once great. I don’t realize who you’re but definitely you’re going to a well-known blogger in the event you are not already 😉 Cheers!

  8. vzl78i says:

    order viagra with paypal viagra tablet online order

  9. cycledap says:

    side effects for albuterol levalbuterol inhaler

  10. hicFrurf says:

    male viagra pill walmart viagra women sale australia buy viagra no prescription uk

  11. I love the efforts you have put in this, appreciate it for all the great blog posts.

  12. A formidable share, I simply given this onto a colleague who was doing a bit of evaluation on this. And he actually bought me breakfast as a result of I discovered it for him.. smile. So let me reword that: Thnx for the treat! However yeah Thnkx for spending the time to discuss this, I really feel strongly about it and love reading more on this topic. If possible, as you become experience, would you thoughts updating your blog with extra details? It’s extremely useful for me. Huge thumb up for this weblog post!

  13. Смотреть онлайн бесплатно в хорошем качестве..
    По ссылке смотреть онлайн в хорошем качестве бесплатно фильмы.

    Смотреть фильм в хорошем качестве.

  14. Онлайн-кинотеатр якутских фильмов..

    Фильм Бэтмен (2022) смотреть онлайн.
    Фильмы в жанре

  15. breephig says:

    furosemide 20 mg tablets furosemide tab 40mg

  16. Some genuinely fantastic info , Glad I observed this.

  17. smeago says:

    albuterol sulfate inhaler albuterol side effects

  18. Beaupe says:

    combivent nebulizer dose http://combivent.golf/ combivent asthma

  19. I am extremely impressed with your writing skills as well as with the layout on your blog. Is this a paid theme or did you modify it yourself? Anyway keep up the nice quality writing, it’s rare to see a great blog like this one these days..

  20. Europa-Road says:

    Thanks for helping out, great info. “Whoever obeys the gods, to him they particularly listen.” by Homer.

  21. We’re a group of volunteers and starting a new scheme in our community. Your web site provided us with valuable info to work on. You have done a formidable job and our whole community will be grateful to you.

  22. Hmm is anyone else encountering problems with the images on this blog loading? I’m trying to find out if its a problem on my end or if it’s the blog. Any feed-back would be greatly appreciated.

  23. Heenry says:

    hydroxychloroquine over the counter hydroxychloroquine where to get it hydroxychloroquine for sale over the counter hydroxychloroquine online

  24. Фильм смотреть онлайн бесплатно..
    По ссылке фильм здесь.
    Смотреть онлайн бесплатно в HD на Kino

  25. Дивитися фільм онлайн безкоштовно і легально..
    Вот сайты для просмотра фильмов.
    Видео-фильмы из категории для
    просмотра online.

  26. Сериалы и фильмы смотреть онлайн видео HD..
    Вот Онлайн фильмы.
    Фильмы онлайн · Фильмы
    онлайн — Фильмы онлайн высокого качества (HD, 720p)

  27. Смотреть онлайн бесплатно, фильм
    онлайн.. Доступ Онлайн фильмы.
    Фильмы и Сериалы · Первый канал.

  28. Фильм смотрите бесплатно на Filmix..
    Открыто Онлайн фильмы.
    Смотрите фильмы для всей семьи в лучшем онлайн-сервисе

  29. Где смотреть онлайн бесплатно.
    Фильм Онлайн фильмы.
    Фильмы онлайн в хорошем качестве 720 HD.
    Фильм

  30. Great write-up, I am regular visitor of one’s web site, maintain up the excellent operate, and It is going to be a regular visitor for a lengthy time.

  31. Vance Lehner says:

    I like this weblog its a master peace ! Glad I discovered this on google .

  32. Thanks , I’ve recently been searching for info about this subject for a while and yours is the greatest I have came upon so far. But, what about the conclusion? Are you sure in regards to the source?

  33. Very nice design and style and excellent articles, nothing at all else we need : D.

  34. I used to be suggested this blog by way of my cousin. I am now not sure whether or not this post is written by means of him as no one else recognise such particular about my problem. You’re amazing! Thank you!

  35. Fantezi İç Çamaşırı Takımları; Fantezi Külot; Fantezi Elbise &
    Kostüm; Fantazi İç Giyim Seksi Gecelik İç Çamaşırı (61)
    86,30 TL 69,00 TL + ÜCRETSİZ KARGO. BACİO FANTAZİ DANTELLİ
    GELİNLİK İÇ GİYİM FANTEZİ SEKSİ GECELİK (3) 89,80 TL
    62,90 TL + ÜCRETSİZ KARGO.

  36. Waighsiz says:

    Cheers. Lots of knowledge. priligy dapoxetine prescription online dapoxetine

  37. Hi, Neat post. There’s a problem with your site in internet explorer, would check this… IE still is the market leader and a big portion of people will miss your excellent writing due to this problem.

  38. lqu28d says:

    With thanks! I enjoy this. cialis pricing viagra over the counter united states open how long does it take for cialis to work Amazing facts. Cheers.

  39. hyqcsg says:

    Drugs prescribing information. Generic Name.
    cvs pharmacy store coupon qsymia online pharmacy canada prices of prescription drugs
    Some about meds. Get advice here.

  40. In the grand scheme of things you get a B+ just for hard work. Where you actually confused us was first on your details. You know, they say, the devil is in the details… And it couldn’t be more accurate at this point. Having said that, allow me say to you just what exactly did work. Your text is certainly incredibly powerful and that is probably the reason why I am making the effort to comment. I do not make it a regular habit of doing that. Secondly, although I can certainly notice a jumps in logic you come up with, I am not necessarily sure of exactly how you seem to unite the ideas that produce the actual conclusion. For right now I shall subscribe to your point but hope in the future you link your facts better.

  41. I loved as much as you’ll receive carried out right here. The sketch is attractive, your authored material stylish. nonetheless, you command get bought an edginess over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come more formerly again as exactly the same nearly very often inside case you shield this hike.

  42. I am really impressed with your writing skills as well as with the layout on your blog. Is this a paid theme or did you customize it yourself? Either way keep up the nice quality writing, it’s rare to see a great blog like this one these days..

  43. I appreciate, lead to I found exactly what I was looking for. You have ended my 4 day long hunt! God Bless you man. Have a great day. Bye

  44. This is the right blog for anyone who wants to find out about this topic. You realize so much its almost hard to argue with you (not that I actually would want…HaHa). You definitely put a new spin on a topic thats been written about for years. Great stuff, just great!

  45. certainly like your website but you have to check the spelling on quite a few of your posts. Many of them are rife with spelling issues and I find it very bothersome to tell the truth nevertheless I will surely come back again.

  46. Howdy! Do you know if they make any plugins to help with SEO? I’m trying to get my blog to rank for some targeted keywords but I’m not seeing very good gains. If you know of any please share. Thank you!

  47. I am really enjoying the theme/design of your website. Do you ever run into any internet browser compatibility problems? A handful of my blog visitors have complained about my blog not operating correctly in Explorer but looks great in Safari. Do you have any tips to help fix this problem?

  48. London says:

    Heya i am for the first time here. I came across this board and I in finding It really helpful & it helped me out a lot. I’m hoping to offer something back and aid others such as you helped me.

  49. Good day! I know this is kinda off topic but I was wondering which blog platform are you using for this site? I’m getting fed up of Wordpress because I’ve had issues with hackers and I’m looking at options for another platform. I would be awesome if you could point me in the direction of a good platform.

  50. Hi! I know this is somewhat off topic but I was wondering if you knew where I could get a captcha plugin for my comment form? I’m using the same blog platform as yours and I’m having problems finding one? Thanks a lot!

  51. naturally like your web-site but you need to check the spelling on several of your posts. Several of them are rife with spelling issues and I find it very troublesome to tell the truth nevertheless I will definitely come back again.

  52. I love your blog.. very nice colors & theme. Did you create this website yourself? Plz reply back as I’m looking to create my own blog and would like to know wheere u got this from. thanks

  53. My brother suggested I would possibly like this blog. He was once totally right. This submit truly made my day. You can not consider just how much time I had spent for this info! Thanks!

  54. I would like to show my appreciation for your kindness in support of all those that require help on in this content. Your real dedication to getting the message across had been wonderfully powerful and has in every case allowed those just like me to achieve their dreams. Your informative help means a great deal a person like me and extremely more to my colleagues. Thank you; from everyone of us.

  55. naturally like your website but you have to check the spelling on quite a few of your posts. Many of them are rife with spelling problems and I find it very bothersome to inform the reality nevertheless I will surely come again again.

  56. Throughout this great pattern of things you get a B+ just for effort and hard work. Where you actually lost everybody ended up being in your details. As people say, the devil is in the details… And that couldn’t be much more correct at this point. Having said that, allow me reveal to you just what exactly did give good results. Your article (parts of it) is definitely very engaging which is probably the reason why I am taking the effort in order to comment. I do not really make it a regular habit of doing that. Next, while I can certainly see a leaps in reasoning you come up with, I am not necessarily convinced of just how you seem to connect the ideas that produce the actual final result. For right now I will, no doubt yield to your point however wish in the foreseeable future you connect the dots much better.

  57. F*ckin’ amazing issues here. I’m very happy to peer your post. Thanks a lot and i am having a look forward to touch you. Will you kindly drop me a e-mail?

Leave a Reply