Blóm: Fræflar og frævur

Skrifað um January 17, 2013 · in Almennt · 141 Comments

Myndin sýnir helztu hluta blóms. Teikn. ÁHB.

Myndin sýnir helztu hluta blóms. Teikn. ÁHB.

Fræflar og frævur nefnast einu nafni æxlunarblöð. Þetta eru meira eða minna ummynduð blöð, sem sjá um kynæxlun. Fræfill er hið karllega æxlunarfæri blóms og fræva hið kvenlega.

Fræflar (stamen, ft. stamina) eru fremur einfaldir að byggingu. Meðal frumstæðra plantna halda þeir enn blaðlögun sinni (sjá t.d. Degeneria). Oftast eru þeir þó byggðir þannig, að efst á mjóum þræði, frjóþræði, situr frjóknappur, sem skiptist í tvo helminga (theca); á milli þeirra er knappband. Hvor helmingur er síðan oft tvíhólfa. Til eru þó frjóknappar með aðeins einu hólfi. Í þessum hólfum myndast frjókornin (pollen).
Frjóþráðurinn er oftast mjór, en getur þó haldið blaðlögun sinni í fáeinum tegundum. Þá eru og þekkt dæmi þess, að frjóþráðinn vantar. Ef svo er, sitja frjóknapparnir á blómhlíðarblöðum.

 

Frjóknappar eru jafnan tvíhólfa. Teikn. ÁHB.

Frjóknappar eru jafnan tvíhólfa. Teikn. ÁHB.

Fræflarnir eru ýmist lausir hver frá öðrum eða samvaxnir. Séu fræflar samvaxnir eru þeir vaxnir saman annaðhvort á knöppum, sem myndar pípu, eins og hjá körfublómum (Asteraceae), eða á frjóþráðum eins og í blágresisætt (Geraniaceae).
Fjöldi fræfla í blómi er ærið misjafn, frá einum og upp í nokkur hundruð, en í einkynja kvenblómum er enginn að sjálfsögðu.
Vert er að geta þess, að „sexualsystemet“ Linnes byggist að mestu leyti á fjölda og gerð fræfla. Væntanlega gefst færi á að fjalla um það síðar.
Þegar frjóknappar eru að fullu þroskaðir, opnast þeir jafnan með rifu að endilöngu. Í lyngætt (Ericaceae) og nokkrum ættum öðrum opnast fræflar þó þannig, að lítil göt koma á frjóknappana efst. Þá eru þeir þannig byggðir, að út úr þeim ganga litlir separ, sem minna á horn.
Oft er að finna óþroskaða fræfla (geldfræflar, staminodium) í blómi. Frjóþráður þeirra er oftast flatur og knappar litlir eða engir. Þá er sennilegt, að svo kölluð hunangsblöð, sem eru algeng innan sóleyjarættar (Ranunculaceae) séu upprunalega geldfræflar. Einnig er talið, að mörg krónublöð séu í raun ummyndaðir fræflar og einkum þau, sem eru í fylltum (ofkrýndum) blómum.
Orðið fræfill (frævill) er talið vandbeygt og því hefur verið lagt til, að taka upp orðið fræll í staðinn.

Fræva (pistillum, ft. pistilla) minnir sjaldnast á blöð, því að oftast er hún mjög ummynduð og situr í miðju blómi. Í einni fornri ættkvísl, Degeneria, má þó greinilega sjá greinilega blaðlögun. Fræva getur verið samsett úr einu eða fleirum fræblöðum. Oft lítur fræva út sem flaska. Efsti hluti hennar heitir fræni, þá kemur stíll og að lokum er belgurinn nefndur eggleg. Fyrir kemur, að enginn er stíllinn, og situr þá frænið ofan á eggleginu.

Fræva er gerð úr ummynduðu blaði, sem hefur verpzt saman. Teikn. ÁHB.

Fræva er gerð úr ummynduðu blaði, sem hefur verpzt saman. Teikn. ÁHB.


Sé frævan einblaða, hafa rendur blaðsins vaxið saman, og heitir þar randsaumur en miðtaug blaðsins nefnist miðsaumur. Í blómum sóleyjarættar (Ranunculaceae) og rósaættar (Rosaceae) eru margar einblaða frævur. Innan ættanna Amygdalaceae og Papilionaceae er aðeins ein einblaða fræva.

Lengst til vinstri er fræva, sem hefur haldið blaðlögun sinni. Þá koma einblaða frævur, síðan tvær samblaða frævur. Teikn. ÁHB.

Lengst til vinstri er fræva, sem hefur haldið blaðlögun sinni. Þá koma einblaða frævur, síðan tvær samblaða frævur. Teikn. ÁHB.


Þá er samblaða fræva, en þar hafa tvö eða fleiri fræblöð vaxið saman, og þau mynda eina frævu. Aldrei er nema ein samblaða fræva í blómi. Samvöxtur fræblaða getur gerzt með tvennum hætti. Í fyrsta lagi, að rendur blaða vaxi saman, og verður egglegið þá einrýmt. Í öðru lagi, að rendur blaða sveigist inn á við og vaxi þar saman, svo að egglegið verður þá fleirrýmt eða sem samsvarar fjölda fræblaða, sem mynda frævuna.
Eggstóll (eggsæti) nefnist staðurinn í eggleginu, þar sem eggin myndast. Þegar frjóvgun hefur orðið og egg þroskast í fræ, verður eggstóll (eggsæti) að fræstól eða fræsæti.

sksj

Lengst til vinstri er eggstóll (fræstóll) í frumstæðri frævu; þá kemur einblaða fræva, þá 3-blaða með miðstæðum eggstól, síðan 3-blaða með veggstæðum eggstól og að lokum með laus-miðstæðum eggstól.


Í einblaða legrými er eggstóll annaðhvort efst eða neðst, það er topp- eða grunnstæður. Þá er eggstóll annaðhvort við randsaum, randstæður eggstóll, eða sjaldnar á vegg fræblaðsins, veggstæður eggstóll. Í samblaða frævu er eggstóll veggstæður eða miðstæður. Í sumum einrýmdum samblaða frævum nær miðstæður eggstóll ekki alveg upp alla frævu og er hann þá sagður laus-miðstæður.

Myndin sýnir laus-miðstæðan eggstól (fræstól). Eggsætið nær ekki alveg upp. Teikn. ÁHB.

Myndin sýnir laus-miðstæðan eggstól (fræstól). Eggsætið nær ekki alveg upp. Teikn. ÁHB.


Staða og gerð eggstóls er oft mikilvægt einkenni, en það sést oft bezt á aldinum, hvernig fræstól er háttað (sjá síðar).

Með sætni blóma er átt við hver afstaða frævunnar er með tilliti til stöðu bikarblaða, krónublaða og fræfla. Blóm er undirsætið, ef fræva situr á blómbotni í sömu hæð og bikarblöð, krónublöð og fræflar. Myndi blómbotn skál umhverfis eggleg frævu og bikarblöð, krónublöð og fræflar sitja á barmi skálar er blóm kringsætið. Og að lokum, í yfirsætnu blómi sitja bikarblöð, krónublöð og fræflar ofan á eggleginu.

Talið frá vinstri: Undirsætið, kringsætið og yfirsætið. Teikn. ÁHB.

Talið frá vinstri: Undirsætið, kringsætið og yfirsætið. Teikn. ÁHB.


Það, sem hér hefur verið sagt um fræfla og frævur, lýsir aðeins megindráttum í byggingu þeirra. Fjölmörg afbrigði bæði hvað varðar gerð og stöðu í blómi eru til og ef til vill verður það tekið til umfjöllunar í tengslum við viðkomandi ættir eða ættkvíslir.

ÁHB / 17.1. 2013

Leitarorð:

141 Responses to “Blóm: Fræflar og frævur”
  1. Tuajyh says:

    modafinil online – modafinil addiction provigil vs nuvigil

  2. Tqzllo says:

    accutane 40 mg cost – accutane canada cost accutane usa

  3. Ddxsox says:

    generic amoxicillin cost – generic amoxil 250mg generic name for amoxil

  4. Ylsfmp says:

    vardenafil pill – vardenafil 20 mg online vardenafil for sale

  5. Xykouv says:

    canada rx pharmacy – cialis for sale australia cialis generic 20mg price

  6. Cumbiu says:

    cost of ivermectin 1% cream – ivermectin usa price ivermectin 4

  7. Mcthqh says:

    accutane pills price in india – accutane australia buy accutane medicine price

  8. Kegmcn says:

    how to buy lyrica online – vipps canadian pharmacy canadian pharmacy mall

  9. Mgwqsp says:

    cialis online pharmacy paypal – rx cialis canada us online pharmacy cialis

  10. Gguarg says:

    purchase prednisone no prescription – canada prednisone 50 mg 50 mg prednisone online

  11. Uayzkd says:

    provigil generic – provigil dosage provigil dosage

  12. Wqboyj says:

    buy generic azithromycin 500mg – buy zithromax 250mg azithromycin online

  13. Qktfno says:

    cheap generic viagra 100mg – over the counter viagra united states sildenafil generic price uk

  14. Adoplf says:

    buy cialis by paypal – where can you buy cialis in canada where can i buy cialis over the counter in uk

  15. Lrusjn says:

    stromectol 12 mg – purchase stromectol online stromectol xr

  16. Xzygfi says:

    online casino real money no deposit – casino online wind creek casino online games

  17. Ckvtae says:

    all natural ed pills – erectile dysfunction treatment ed meds

  18. Agepjy says:

    prednisone 40mg pills – prednisone 15 mg tablet where can you get prednisone

  19. Nmmxte says:

    viagra buying canada – viagra price in south africa viagra brand name

  20. Wepguc says:

    cialis for sale india – Cialis overnight delivery cialis 5mg for daily use

  21. Pnmzma says:

    stromectol lotion – purchase oral stromectol stromectol ireland

  22. Hjuquv says:

    generic ed drugs – ed medicines ed meds

  23. Zmfalm says:

    ventolin online – order Albuterol ventolin online

  24. Byqmgf says:

    purchase cytotec online – cytotec over the counter canada cytotec usa

  25. Qdohhc says:

    neurontin drug – synthroid 125 coupon buy brand name synthroid online

  26. Widgyk says:

    average cost of viagra prescription – viagra online from canada generic viagra online order

  27. effenny says:

    https://buystromectolon.com/ – ivermectin over the counter

  28. Ivkapv says:

    cheap cialis mexico – buying tadalafil in mexico tadalafil tablets india online

  29. Zithromax Dosing Children

  30. Propecia says:

    Propecia Ficha Tecnica

  31. Mtltth says:

    buy vardenafil online pharmacy – cheap generic vardenafil professional vardenafil 20 mg price

  32. Comprar Cialis En Las Palmas

  33. Pypcav says:

    stromectol tablets for humans – stromectol xl

  34. comprar cialis 20 mg original

  35. gogdryper says:

    http://buysildenshop.com/ – viagra addiction

  36. expacuava says:

    http://buypropeciaon.com/ – propecia no prescription

  37. Dutasteride 0.5mg Direct Website Mastercard With Overnight Delivery

  38. Zithromax Side Effects Elderly

  39. lasix 40 mg tablet price furosemide 20 mg cost IteLi Tenny

  40. Jlmibx says:

    need essay written – best essay websites pay for essay writing uk

  41. Cialis says:

    cialis price walgreens

  42. Xircja says:

    order sildenafil from canada – Canadian pharmacy viagra legal viagra europe online

  43. lasix without prescription cost of lasix IteLi Tenny

  44. Msernp says:

    buy cialis australia paypal – fspcia cialis 5 mg tablet price

  45. lasix 40 says:

    furosemide 20 mg price buy lasix online IteLi Tenny

  46. Propecia Covered By Health Insurance

  47. furosemide over the counter furosemide 40 IteLi Tenny

  48. Dxlslu says:

    purchase ivermectin – stromectol without prescription where can i buy stromectol

  49. Azjsvc says:

    discount prednisone 10 mg – buy prednisone 50 mg no prescription online prednisone

  50. Kiciary says:

    another word for physician ivermectin for humans ivermectin stromectol generic ivermectin cream

  51. Uqzhyz says:

    furosemide lasix – purchase furosemide 12.5 online lasix 40mg to buy

  52. Lasix says:

    Propecia Canada No Prescription Finasteride 5mg

  53. knizede says:

    http://buypriligyhop.com/ – priligy farmacias del ahorro

  54. Zithromax says:

    Levitra 20 Mg Controindicazioni

  55. Tdwngj says:

    buy albuterol online – albuterol sulfate Albuterol online

  56. Free Shipping Clobetasol For Sale Discount Shop

  57. Plaquenil says:

    Donde Comprar Levitra Generico En Espana

  58. knizede says:

    http://buypriligyhop.com/ – buy priligy in uae

  59. Uniodedob says:

    https://buyzithromaxinf.com/ – order azithromycin 250 mg

  60. Aylucs says:

    cytotec 200 mg tablet – cytotec buy online buy cytotec 200 mg online

  61. Abnobe says:

    Blom: Fr?flar og fr?vur ivermectin dog wormer at walmart ivermectin for humans walmart can you get ivermectin without a prescription? ivermectin 1% cream generic

  62. mokdiedo says:

    Blom: Fr?flar og fr?vur zithromax to buy dosing for zithromax for patients on warfarin zithromax tablets what is azithromycin prescribed for

  63. Esbtnx says:

    where can i purchase doxycycline – doxycycline 75 mg cost prednisolone online

  64. Zithromax says:

    Buy Clomiphene Online

  65. Priligy says:

    Order Viagra Online Female

  66. Rxijde says:

    ivermectin side effects – buy ivermectin online ivermectin 6 mg tablets

  67. flourn says:

    ivermectin ivermectina como tomar

  68. Ukkaeg says:

    ivermectin ebay – ivermectin lotion for lice ivermectin price uk

  69. Plaquenil says:

    Amoxicillin Long Term Use For Kidneys

  70. Plaquenil says:

    Buy Propecia New Zealand

  71. Sbxsbs says:

    generic name for sildenafil – site sildenafil online usa

  72. Lzruds says:

    tadalafil generic name – tadalafil liquid best place to buy tadalafil online reviews

  73. Uniodedob says:

    https://buyzithromaxinf.com/ – azithromycin for cats

  74. Where To Buy Lasix Water Pill

  75. Puvtjy says:

    buy accutane online canadian pharmacy – can i buy accutane online buy accutane from india

  76. Cialis Levitra Pfizer

  77. Zithromax says:

    Finasteride Isotrex

  78. Yymbpj says:

    best website for writing essays – assignment sites thesis writers

  79. Priligy says:

    Cialis Professional Dosage

  80. Aodbsd says:

    stromectol oral – ivermectin medication ivermectin otc

  81. Arksex says:

    sildenafil 25 mg daily – Generic cialis fast shipping cialis

Leave a Reply