Tvínafnakerfið

Skrifað um July 18, 2012 · in Flóra · 190 Comments


Carl von Linné

Carl von Linné

Tilgangur þessara skrifa er að reyna að útrýma leiðum rangskilningi, sem mikið hefur borið á í ritum manna hér á landi hin síðari ár, jafnt í fræðigreinum sem kennslubókum.

Sem kunnugt er byggist tvínafnakerfið í flokkunarfræði á því, að sérhver einstaklingur plöntu- og dýraríkis ber ákveðið tegundarnafn,
sem er tvö heiti (t.d. Ranunculus acris). Fyrra nafnið er ættkvíslarnafn og hið síðara viðurnafn. Sá ruglingur er alls ráðandi, að aðeins seinna nafnið, viðurnafnið (t.d. acris), er kallað tegundarheiti. Það væri hægur vandi að tiltaka mýmörg dæmi, en því skal sleppt. Hvað við kemur síðara orðinu, hef eg valið að nefna það viðurnafn (á ensku »specific epithet«), en vera má að önnur orð komi til greina. Skal nú vikið fáum orðum að bakgrunni tvínafnakerfisins, sem jafnan er kennt við sænska grasafræðinginn Carl von Linné (1707-1778).

Á tímum Grikkja og Rómverja leituðust menn við að flokka plöntur og dýr eigi síður en nú á dögum. Elzta flokkunarkerfið, sem vitað er um, er kennt við hinn vísa Theophrastos, nemanda Aristotelesar. Í verki sínu Historia plantarum lýsti hann 480 plöntum, sem hann flokkaði eftir ýmsum útlitseinkennum. Af Rómverjum má nefna Plinius hinn eldri, en hann lýsti um 1’000 tegundum plantna í Historia naturalis.

Í þá tíð og fram á miðaldir var oftast notað aðeins eitt nafn fyrir hverja plöntutegund. Fyrir kom þó, að einu orði eða fleirum væri bætt við til þess að kveða nánar á um tegundina. Einkum voru notuð orð, sem lýstu vaxtarstað, lit, heimkynnum eða einhverju því um líku. Eftir því sem tegundum fjölgaði urðu nöfnin sífellt lengri, því að oftast var orði bætt við gamalt nafn til þess að aðskilja nýja tegund. Nafn einnar tegundar gat því verið óslitin röð af mörgum lýsingarorðum (nomina specifica) eins og Urtica urens pilulas ferens og Cardamine alpina minor resedae foliis eru dæmi um.

Í fyrstu notaði Linné röð af lýsingarorðum til þess að nafngreina tegundir eins og þá var háttur manna. Í plöntuskrám frá árunum 1745 og 1749 byrjar hann að nota tvínafnakerfi samhliða gömlum nöfnum. Í Philosophia botanica (1751) setur hann fram í fyrsta skipti nokkrar meginreglur um nafngiftir plantna, meðal annars um viðurnafnið (nomen triviale), sem á að vera aðeins eitt orð (vocabulum unicum). Þar er einnig kveðið á um, að hvorki tvær ættkvíslir né tvær tegundir geti haft sama nafn, svo og að halda beri í gamla nafnið, ef einni ættkvísl er skipt í tvær eða fleiri. Í Species plantarum frá 1753 er tegundanöfnum samkvæmt tvínafnakerfi bætt inn á spássíur, en það er ekki fyrr en í 10. útgáfu af Systema naturae (1758), sem farið er að nota það um dýr, þá jafnframt samhliða gömlum nöfnum.

Fyrir daga Linnés komu tvínefni oft fyrir af eðlilegum ástæðum, þegar ekki var þörf á nema tveimur orðum. Í verkum nokkurra manna má sjá, að þeir reyndu af fremsta megni að sporna við löngum nöfnum. Í því sambandi má geta bræðranna Jean Bauhin (1541-1631) og Gaspard Bauhin (1560-1624), Joseph Pitton de Tournefort (1656-1708) og John Ray (1628-1705). Meðal annars hefur því verið fram haldið, að þessir menn, einkum hinn síðast nefndi, hafi lagt grunninn að tvínafnakerfinu. Að vísu fær þetta hvergi staðizt, ef það skilyrði er sett, að tegundarnafnið sé undantekningarlaust ættkvíslarheiti og viðurnafn. Geta má þess einnig, að á öðrum og þriðja áratug þessarar aldar héldu sumir dýrafræðingar því fram, að tvínöfnin væru nöfn á flokkunareiningum á þá leið, að fyrra nafnið væri ættkvíslin en hið síðara tegundin. Spunnust um þetta talsverðar deilur og urðu margir til þess að mótmæla þessum skilningi (sjá m.a. Poche, 1927 í »Entomologische Zeitschrift« nr. 41).

Tvínafnakerfi Linnés hlaut fljótt almenna viðurkenningu meðal grasa- og dýrafræðinga. Fljótlega fóru einstakir menn að leggja til ýmsar breytingar og síðar var farið að fjalla um tvínafnakerfið á alþjóðaþingum. Dýrafræðingar urðu fyrri til að samþykkja grundvallarreglur sínar á árunum frá 1842 til 1845. Á alþjóðaþingi grasafræðinga í París 1867 samþykktu grasafræðingar fyrsta nafngiftakerfið um plöntur. Tvínafnakerfið hefur iðulega síðan verið til umræðu á þingum náttúrufræðinga og hafa ýmsar breytingar verið gerðar á því í tímans rás. Nú eru starfandi alþjóðlegar nefndir, sem sjá um að nafnareglum sé fylgt.

Þetta greinarkorn er orðið lengra en ætlað var í fyrstu. Hér var aldrei ætlun að ræða um tvínafnakerfið í smáatriðum, heldur einungis að vekja athygli á því, að tegundarnafn er tvö heiti: ættkvíslarnafn + viðurnafn. Von mín er, að með þessari ábendingu verði hvimleiður misskilningur úr sögunni.

Grein þessi birtist í Náttúrufræðingnum 62. ár, 1.-2. hefti: 35-36.

Leitarorð:

190 Responses to “Tvínafnakerfið”
  1. RonaldFoeri says:

    tizanidine 2mg tid [url=https://zanaflex33.us]meloxicam and tizanidine[/url] tizanidine ringing ears
    tizanidine 25 mg ingredients of tizanidine zanaflex 6 mg

  2. DavidHop says:

    side effects of azithromycin [url=https://zithromax22.us]azithromycin 500[/url] zithromax antibiotic
    azithromycin azithromycin 250mg coupon where to buy azithromycin

  3. Scottsmank says:

    azithromycin ivp [url=https://antibact911.us]zithromax ndc[/url] azithromycin iv
    clindamycin class cefdinir precautions biaxin

  4. Charlesonelt says:

    azithromycin treatments [url=https://antibact24h.us]cefixime[/url] purchasing azithromycin
    buy azithromycin keflex bacteriocidal keflex tiredness

  5. Stromectol says:

    Real Elocon In Internet Visa Accepted Next Day Delivery

  6. Viagra Rezeptfrei Kaufen Apotheke

  7. Harveytig says:

    skelaxin [url=https://medsonline24h.us]tricor[/url] vermox
    trandate vermox thorazine

  8. cialis prix conseille en pharmacie

  9. Priligy says:

    Levlen Tri Regol

  10. knizede says:

    http://buypriligyhop.com/ – priligy dapoxetine amazon

  11. Plaquenil says:

    Watery Bloody Stools Amoxicillin

  12. Wishene says:

    http://buylasixshop.com/ – lasix medicine

  13. Zithromax says:

    1 Mg Finasteride Side Effects Propecia

  14. Cialis says:

    cialis vs levitra vs viagra

  15. Некероване кохання 14 серія Некероване кохання 14 серія
    yunb ddnznz Смотреть онлайн сериал Некероване кохання / Любовь без тормозов 14 серия
    Некероване кохання / Любовь без тормозов: 1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16 СЕРИЯ (украина)

  16. Некероване кохання 14 серія Некероване кохання 14 серія
    yunb ddnznz Смотреть онлайн сериал Некероване кохання / Любовь без тормозов 14 серия
    Некероване кохання / Любовь без тормозов: 1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16 СЕРИЯ (украина)

  17. Lasix says:

    Amoxicillin Long Term Use For Kidneys

  18. Cialis E Analisi Del Sangue

  19. Cialis 20 Mg Tadalafil Commander

  20. https://bit.ly/3kcFps6 fzqad tteha
    yunb ddnznz aorub yeqgj

  21. Propecia says:

    Viagra Apotheke Koln

  22. ronimmawn says:

    Are Canadian Viagra Sold Online Safe? generic cialis for sale

  23. AlfredHip says:

    3d online sex games
    high school sex games
    homemade sex games

  24. tuskegee syphilis experiment essay https://vpn4home.com/

  25. prafefata says:

    Cheap Uti Drugs viagra safety Acticin How To Buy Website Shop

  26. Absomma says:

    generic cialis to canada buying cialis online reviews cialis online free overnight delivery

  27. RoryArofs says:

    Drugstore Online lasix overdose is it illegal to buy lasix online

  28. Affelry says:

    cialis belgique sans ordonnance cortisone steroids Generico Levitra Online Italia

  29. neentar says:

    priligy reddit pastillas priligy en mexico tablissement services sp cialis s

  30. buy generic cialis online with mastercard cialis tadalafil

  31. wegoaknn says:

    generic cialis online fast shipping https://cialisvet.com/

  32. buy cialis says:

    tadalafil liquid tadalafil without a doctor prescription

  33. inerieLam says:

    Levitra Erfahrungsaustausch Plaquenil

  34. wegokvmq says:

    prescription tadalafil online canada generic tadalafil

  35. wegogrxe says:

    tadalafil cost in canada tadalafil online with out prescription

  36. buy cialis says:

    cheap cialis pills for sale tadalafil online with out prescription

  37. cialis 20mg says:

    tadalafil liquid where to buy cialis without prescription

  38. wegoftsf says:

    where to order tadalafil tablets https://cialisicp.com/

  39. wepsmeryyowv says:

    generic cialis online fast shipping tadalafil online

  40. DenJab says:

    [url=http://clonidine.quest/]clonidine[/url]

  41. AshJab says:

    [url=https://keftabcephalexin.quest/]cephalexin 500mg prices[/url]

  42. PaulJab says:

    [url=https://genericbuycialisonline.monster/]canadian pharmacy tadalafil[/url]

  43. tadalafil says:

    tadalafil blood pressure tadalafil liquid

  44. AbertAcume says:

    коли почалась друга світова війна коли закінчиться війна в україні 2022 екстрасенси скільки триватиме війна в україні

  45. AbrtAcume says:

    Дивитись онлайн Бетмен Фільм Бетмен (2022) дивитись онлайн Бетмен фільм

  46. MaryJab says:

    [url=http://biaxin.monster/]biaxin 250 mg[/url]

  47. It’s nearly impossible to find educated people in this particular topic, however,
    you sound like you know what you’re talking about!
    Thanks

  48. KiaJab says:

    [url=http://sildenafilvtabs.com/]sildenafil generic cheap[/url]

  49. wegozlty says:

    buy tadalis where to buy generic cialis online safely

  50. ZakJab says:

    [url=http://eivermectin.com/]ivermectin canada[/url]

  51. BooJab says:

    [url=http://desyreltrazodone.quest/]trazodone 50mg daily[/url]

  52. AshJab says:

    [url=https://jviagra.monster/]over the counter viagra in canada[/url]

  53. AshJab says:

    [url=https://ordercialistabletwithnorx.monster/]cialis 20 mg india[/url]

  54. cheap generic cialis for sale tadalafil liquid

  55. wegodfsm says:

    buy cialis where to buy tadalafil on line

  56. MarkJab says:

    [url=https://plavix.today/]plavix generic drug[/url]

  57. Cennroady says:

    ivermectin lotion for lice ivermectin 2

  58. DjehShofs says:

    generic ivermectin for humans ivermectin cream 1

  59. YonJab says:

    [url=https://levothyroxine.quest/]synthroid 125 mcg coupon[/url]

  60. wepsmeryneyb says:

    prescription tadalafil online buy cialis

  61. Kwghkeype says:

    evolution peptides tadalafil tadalafil 20mg

  62. WimJab says:

    [url=http://phenerganpromethazine.quest/]buy phenergan no prescription[/url]

  63. FehhSaurb says:

    stromectol australia ivermectin 3

  64. MarkJab says:

    [url=http://orderonlinecialis.quest/]buy generic tadalafil online cheap[/url]

  65. Cbshroady says:

    ivermectin buy online stromectol tab

  66. Gilbertpep says:

    九州娛樂城

  67. friny says:

    The secret to a successful exterior home remodel is to develop a strong plan beforehand. Investors and homeowners alike will benefit from taking the time to consider their desired outcome and the steps required to get there. By thinking through each part of the process, you can ensure the renovation will be successful. Here are a few exterior house remodel tips to guide you: As I mentioned, we added cultured stone to the bottom potion of the house to replace the old wavy cedar siding that was in rough condition. We ordered the textured stone from a company called Cultured Stone and had a local contractor install it. He did a beautiful job! I’m so glad that we went the extra mile and added some different finishes to this otherwise quite flat exterior as it has given it so much more character and interest. https://www.apapahub.com/community/profile/hwa87p128868579/ The Basement Finishing University is dedicated to anyone thinking about finishing their own basement. Here you can learn how to finish the entire basement project yourself or partially finish your basement with the help of subcontractors. Whatever goals you have for your basement, chances are we can help you achieve them. 1500 SQFT BASEMENT + 3 4 BATH + WET BAR The average cost to finish a basement is generally between $25 and $50 per square foot, but costs can go as high as $90 per square foot depending on how extensive the renovations are and the materials and labor you choose. For most basements, the average cost works out to around $30,000. The design is one of the most important issues to consider when finishing your basement. Make sure you’re comfortable with that before building because you’re the one who has to live with it and see it every day. ElkStone can render your basement design plan in 3D so we can fly over it and walk through it to help you conceptualize the basement space. ElkStone’s basement estimators have designed hundreds of basement plans so they’re experts and have clever ways to design around challenging features in the basement such as structural posts and furnaces.

  68. friny says:

    Hundebesitzer, die sich für Hund.erziehung interessieren, dürften von ihm schon gehört haben. Doch seine Lektionen eignen sich durchaus auch für Menschen, die ihre Führungsqualität nicht vor einem Vierbeiner unter Beweis stellen müssen. Bei einer Presseveranstaltung im bayerischen Garmisch-Patenkirchen konnte sich auch die Nachrichtenagentur spot on news ein Bild von diesem Lifestyle-Philosophen machen. 14.04.2021 Autor: Ladies in Black Aachen Andreas Steindl Die free spinnen, die Römer! Im Rome: Caesar’s Glory Slot von Playson sind Free Spins so zahlreich wie Lorbeerkränze auf dem Haupte Cäsars. Mit pfiffigen Features entführt dich dieser Spielautomat ins Römische Imperium – und hält auch einige Zaubertränke parat, um ihm zuleibe zu rücken! Ceasar’ Glory Online spielen bringt einiges an Sesterzen in Reichweite. http://emiliowrcs754219.luwebs.com/11814093/russisches-roulette-online-spiel Die Spiele von Novoline bringen frischen Wind in die Welt der Slots und sorgen mit spannenden Stories und packenden Grafiken für ein unvergessliches Spielerlebnis! Wer sich mit Spielautomaten auskennt, der wird auch von Spielen wie Book of Ra, Sizzling Hot, oder Dolphin’s Pearl begeistert sein. Daneben können zusätzliche viele klassische Casinospielen von diesem Anbieter gefunden werden. Mit viel Liebe zum Detail, tollen Grafiken und regelmäßigen Überarbeitungen der bereits bestehenden Spiele hat sich Novoline zur festen Größe in der Welt der Online Casinos entwickelt und kann sich Dank immer neuen Angeboten gegen die Konkurrenz behaupten. Diese Frage interessiert sicherlich jeden Novoline Fan, welcher Book of Ra online um echtes Geld spielen möchte. Das Zocken im Internet ist auf jeden Fall profitabler sowie bequemer als in den konventionellen Spielbanken. Hier wollen wir etwas näher darauf eingehen, welche Vorteile euch das Online Spielen bringt.

  69. HearT says:

    Im dalej, tym więcej bonusów, przecież Vulkan Vegas może pochwalić nie tylko dobrą ofertą powitalną. Każdy gracz może liczyć na zwrot pieniędzy, czyli Vulkan Vegas cashback od kasyna. Ta opcja daje możliwość zwrócić przegrane pieniądze na swoje saldo bonusowe, aczkolwiek wpływa na to gra w danym tygodniu. Chyba każdy nowy tydzień pozwala na uzyskanie nowego cashbacku. Dzieje się to wszystko w poniedziałek. Oczywiście, że graczy, grające dłużej, mogą liczyć na większy zwrot. Wszystko zależy od statusu w kasynie. Gry kasynowe w ostatnich latach stały się jedną z najpopularniejszych rozrywek, zawdzięczają to przede wszystkim bezproblemowemu dostępowi do Internetu oraz ogromnej popularności, jaką uzyskały sobie różnego rodzaju urządzenia mobilne, jak laptopy, tablety oraz telefony komórkowe. Dzięki temu w gry kasynowe online można po prostu grać praktycznie wszędzie, na całym świecie i o dowolnej porze. https://agenciavegas.com.br/25anosdocev/community/profile/zaneserisier48/ Prosta produkcja logiczno-zręcznościowa z elementami tytułowej gry hazardowej, będąca mobilną aplikacją towarzyszącą kolejnej pełnoprawnej odsłonie kultowej serii Far Cry firmy Ubisoft. Mechanika Far Cry 4: Arcade Poker łączy zasady klasycznego pokera z elementami gier zręcznościowych pokroju Tetrisa. Zadaniem graczy jest łączenie w pokerowe układy spadających z góry kart, zanim te opadną na sam dół ekranu. Zachęcamy do wypróbuj i zostaw nam komentarz lub oceń na naszej stronie. Nasza społeczność użytkowników naprawdę to doceni! PokerStars to kolejna z najlepszych firm w tej grze hazardowej. Dzięki licznym reklamom jest bardzo dobrze znaną marką w pokerze. Pomimo swojego profesjonalizmu, organizując liczne turnieje na dużą skalę, zawiera poziomy znane jako przelicytować, które służą jako przedmioty nieaktywny akceptację trenowania i startu w tym świecie.

  70. JebnShofs says:

    best online pharmacy without prescriptions drugstore online

  71. JebnShofs says:

    india online pharmacy store Avapro

Leave a Reply