Sóleyjaætt – Ranunculaceae

Skrifað um June 3, 2013 · in Flóra · 35 Comments

Kalksóley (Ranunculus parnassifolius) er ættuð sunnan úr Alpafjöllum og Pyreneafjöllum. Sómir sér vel í steinhæðum. Ljósm. ÁHB.

Kalksóley (Ranunculus parnassifolius L.) er ættuð sunnan úr Alpafjöllum og Pyreneafjöllum. Sómir sér vel í steinhæðum. Ljósm. ÁHB.

Langflestar tegundir ættarinnar Ranunculaceae (sóleyjaættar) eru jurtkenndar, einærar eða fjölærar; stöku tegundir eru runnar og klifurplöntur. Þær hafa stakstæð blöð eða í stofnhvirfingu, sjaldan gagnstæð (Clematis) eða kransstæð, sem eru heil til flipótt eða samsett. Blaðrendur heilar, tenntar eða skertar; hand- eða fjaðurstrengjótt. Axlarblöð eru engin eða mjög sjaldgæf (Thalictrum).
Blóm eru regluleg, þá oftast í fleirsprota blómskipunum (lokuðum), eða einsamhverf (Delphinium og Aconitum), jafnan í einsprota skipunum (opnum); tvíkynja (sjaldan einkynja). Blómhlíf er ýmist einföld eða tvöföld. Ef bikarblöð þá 3-6(-20); á stundum krónublaðkennd, þá lit, geta myndað spora. Krónublöð 0-26, lauskrýnd (nema í Consolida). Sykrukirtlar við sérstök blöð eða fræfla er innan margra kvísla. Fræflar eru 5 til margir, stakstæðir; frjóþræðir mjóir og frjóknappar opnast með lengdarrifum. Frævur eru yfirstæðar, ein til fjölmargar, krans- eða stakstæðar, einblaða og lausar hver frá annarri, með eða án stíls, stíll myndar á stundum trjónu á aldinum. Aldin er hnetur eða belghýði, sjaldan ber (Actaea) eða steinaldin. Fræ eru rík af olíu og prótínum. – Flestar plöntur eru frævaðar af skordýrum en hjá Thalictrum er vindfrævun.

Innan sóleyjarættar eru fáar ef nokkrar nytjaplöntur. Hins vegar eru fjölmargar tegundir ræktaðar til skrauts (Anemone, Aquilegia, Cimifuga, Clematis, Delphinium, Helleborus, Nigella, Ranunuculus, Thalictrum og Trollius).

Tegundir ættarinnar eru ef til vill þekktastar fyrir það að innihalda eiturefni. Þar eru Aconitum-tegundir þekktastar. Öll plantan er eitruð, en einkum þó rætur. Plantan hefur orðið mörgum að bana. Í fyrstu finna menn fyrir dofa í fótum, síðan lamast menn, mjög hægist á hjartslætti og þá fylgja öndunarerfiðleikar. Eftir það líða vart nema tvær klukkustundir þar til menn gefa upp öndina. Allan tímann er hugsunin skýr. Áður fyrr var plantan höfð á örvaroddum til þess að drepa bráð og dauðadæmdir menn voru látnir drekka te af jurtinni.
Í mörgum tegundum eru efni, sem valda útbrotum. Þó hafa ný og fersk blöð af vorsóley (Ranunculus ficaria) verið notuð í sallöt. Annars staðar á Norðurlöndum vex sóleyjartegund nokkur, sem kallast betlisóley (Ranunculus sceleratus). Nafnið er komið til af því, að betlarar stunduðu það lengi að maka sig og jafnvel börn sín með plöntunni, en þá komu fram ljót sár og stórar blöðrur á húðinni, sem leit mjög illa út. Þeir gerðu þetta til þess að öðlast meðaumkun betri borgara og auka gjafmildi þeirra sér til handa.
Þrátt fyrir ýmis eiturefni hafa tegundir ættarinnar verið notaðar til lækninga. Nánar verður rætt um það undir viðeigandi ættkvíslum, þegar og ef um þær verður fjallað.
Fulltrúar ættarinnar vaxa um allan heim, en einkum þó í tempruðu beltunum. Til hennar heyra nú 58 ættkvíslir með samtals um 1750 tegundir. Hér á landi vaxa villtar tíu tegundir, sem teljast til þriggja eða fimm ættkvísla eftir því, hvernig þær eru flokkaðar til ættkvísla. Að auki vaxa um fjórar tegundir sem slæðingar en fjölmargar tegundir eru ræktaðar í skrúðgörðum. Yfirleitt er auðvelt að þekkja tegundir sóleyjaættar. Þær geta þó líkzt plöntum af rósaætt, en auðveldast er að þekkja þær á því, að þær eru flestar með utanbikar, sem tegundir af sóleyjarætt hafa aldrei.

Hér á eftir fylgir greiningarlykill að íslenzkum ættkvíslum eða tegundum, ef aðeins ein tegund er innan kvíslar. Íslenzkar tegundir eru:
Hófsóley (Caltha palustris L.)
Brjóstagras (Thalictrum alpinum L.)
Jöklasóley (Beckwithia glacialis (L.) Á. et D. Löve)
Brennisóley (Ranunculus acris L.)
Sifjarsóley (R. auricomus L.)
Trefjasóley (R. hyperboreus Rottb.)
Dvergsóley (R. pygmaeus Wahlenb.)
Skriðsóley (R. repens L.)
Flagasóley (R. reptans L.)
Lónasóley (Batrachium eradicatum (Laest.) Fr.)

Á eftir greiningarlykli að íslenzkum ættkvíslum fylgir lykill að helztu ættkvíslum sóleyjaættar, sem eru ræktaðar hér í görðum.

Greiningarlykill að íslenzkum ættkvíslum:

1 Blómhlíf einföld ………………………………………………………. 2
1 Blómhlíf tvöföld ………………………………………………………. 3

2 Blóm stór með gula blómhlíf ………………………………….. hófsóley (Caltha palustris)
2 Blóm lítil með rauðlita blómhlíf ……………………………… brjóstagras (Thalictrum alpinum)

3 Krónublöð gul ………………………………………………. sóleyjar (Ranunculus)
3 Krónublöð hvít, en sum roðna með aldrinum ………………………………… 4

4 Vatnajurt, með þráðmjóa blaðflipa; blóm um 1 cm að þvermáli ………… lónasóley (Batrachium eradicatum)
4 Vex á melum og í skriðum, með flata blaðflipa; blóm 2-2,5 cm að þvermáli ….. jöklasóley (Beckwithia glacialis)
Greiningarlykill að íslenzkum ættkvíslum, slæðingum og helztu ættkvíslum sóleyjaættar, sem eru ræktaðar hér í görðum:

1 Blóm einsamhverf ………………………………………………….. 2
1 Blóm regluleg …………………………………………………….. 3

2 Blóm ekki með spora …………………………………………. Aconitum (venusvagnar)
2 Blóm með spora ………………………………………………. Delphinium (riddarasporar)

3 Trékenndar plöntur með gagnstæð blöð ……………………. Clematis (bergsóleyjar)
3 Jurtir með stakstæð, kransstæð eða engin stöngulblöð ……………………. 4

4 Stöngull með 3 eða 4 kransstæð blöð eða reifablað upp við blómskipun …….. 5
4 Án reifablaða og án kransstæðra stöngulblaða …………………………….. 8

5 Reifablað upp undir blómi ……………………………………………… 6
5 Kransstæð blöð (háblöð) vel neðan við blóm ……………………………….. 7

6 Blóm gul …………………………………………………….. Eranthis (vorboðar)
6 Blóm blá (sjaldan hvít eða rósrauð) …………………………….. Hepatica (blámar)

7 Stöngulblöð græn með breiða flipa …………………………… Anemone (snotrur)
7 Stöngulblöð með þráðmjóa flipa ……………………………… Pulsatilla (geitabjöllur)

8 Ein fræva úr einu fræblaði, myndar ber. Hvít blóm í klasa ………… Actaea (klausturþrúgur)
8 Margar frævur, mynda hýði eða smáhnetur ……………………………… 9

9 Blómhlífarblöð skiptast greinilega í bikarblöð og krónublöð ………………. 10
9 Blómhlífarblöð hvert öðru lík …………………………………………. 12

10 Krónublöð gul …………………………………………………………. Ranunculus (sóleyjar)
10 Krónublöð hvít, en sum roðna með aldrinum ……………………………….. 11

11 Vatnajurt, með þráðmjóa blaðflipa; blóm um 1 cm að þvermáli ………… Batrachium eradicatum (lónasóley)
11 Vex á melum og í skriðum, með flata blaðflipa; blóm 2-2,5 cm að þvermáli …. Beckwithia glacialis (jöklasóley)

12 Fræflar eru lengri en blómhlíf; vindfrævun ………………. Thalictrum (brjóstagrös)
12 Fræflar eru styttri en blómhlíf; skordýrafrævun …………………………….. 13

13 Blóm drúpa, blá, fjólublá eða hvít. Blómhlífarblöð bikarlaga; með spora ………. Aquilegia (vatnsberar)
13 Blóm upprétt, gul (sjaldan hvít eða rauðgul); án spora ……………………….. 14

14 Blöð heil, heilrend eða tennt. Blómhlífarblöð oftast 5 eða lítið eitt fleiri ….. Caltha (hófsóleyjar)
14 Blöð handskipt. Blóm kúlulaga (fornþýzka: trol, kúla), blómhlífarblöð um 10 …… Trollius (glóhnappar)

ÁHB / 3. júní 2013

Leitarorð:

35 Responses to “Sóleyjaætt – Ranunculaceae”
  1. Bernice Lord says:

    canadian drugstore cialis cialis everyday tadalafil brand name

  2. I will immediately grab your rss feed as I can not find your email subscription link or e-newsletter
    service. Do you have any? Kindly permit me realize in order that I may subscribe.
    Thanks.

  3. Donita Brooks says:

    cialis 300mg cialis ebay buy cialis canada

  4. It is appropriate time to make some plans for
    the future and it’s time to be happy. I have read this post and if I could I want to suggest you few
    interesting things or suggestions. Maybe you could write next articles referring to this
    article. I wish to read more things about it!

  5. Christopher Carlson says:

    tamoxifen citrate powder nolvadex 10mg tablet nolvadex pct

  6. Carole Cox says:

    Ahaa, its pleasant discussion regarding this post at this place at this website,
    I have read all that, so now me also commenting at this place.

  7. Luis Skaggs says:

    xenical uk price xenical usa orlistat mechanism of action

  8. Matthew Cook says:

    It’s perfect time to make some plans for
    the future and it’s time to be happy. I’ve read this post and if I could I desire to suggest you some interesting things
    or advice. Maybe you could write next articles referring to this article.
    I wish to read more things about it!

  9. Patricia Reed says:

    non prescription viagra viagra sample pfizer viagra 100mg

  10. Annie Borden says:

    Howdy would you mind sharing which blog platform you’re working with?
    I’m going to start my own blog soon but I’m having a tough time selecting between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal.

    The reason I ask is because your design seems different
    then most blogs and I’m looking for something unique. P.S Sorry for getting off-topic but I had to ask!

  11. Carmen Sofer says:

    cialis canadian pharmacy cialis dose levitra cialis viagra

  12. Frank Knauf says:

    Greetings! Very useful advice in this particular post!
    It is the little changes which will make the most significant changes.

    Many thanks for sharing!

  13. Jay Wang says:

    nolvadex 20 nolvadex for gynecomastia tamoxifen menstruation effects

  14. When I originally commented I clicked the “Notify me when new comments are added” checkbox and now each
    time a comment is added I get four emails with the same comment.
    Is there any way you can remove me from that service?
    Thanks!

  15. John Mason says:

    sildenafil pills online viagra porn substitute for viagra

  16. I drop a leave a response when I especially enjoy a post on a site or if I have something to contribute
    to the discussion. It’s a result of the passion communicated in the post I read.
    And on this post The Growing Trends in Content Theft:
    Image Theft, Feed Scraping, and Website Hijacking ?
    Lorelle on WordPress. I was excited enough to drop a leave a responsea response 😉 I actually do have
    2 questions for you if it’s allright. Is it only me or does it
    seem like a few of these remarks come across like left by brain dead people?
    😛 And, if you are writing at additional online social sites, I’d like
    to keep up with anything new you have to post.
    Could you list all of all your social sites like
    your linkedin profile, Facebook page or twitter feed?

  17. Dianne Stone says:

    zanaflex migraine zanaflex for headaches zanaflex migraine

  18. James Frias says:

    Ahaa, its pleasant dialogue about this article at this place at this
    webpage, I have read all that, so at this time me also commenting
    here.

  19. Mary Williams says:

    azithromycin cost australia azithromycin 250 azithromycin side effects

  20. Henry Davis says:

    I’ll right away take hold of your rss as I can’t find your
    e-mail subscription link or newsletter service.
    Do you’ve any? Please allow me realize in order that I may subscribe.
    Thanks.

  21. Dora Hakimian says:

    azithromycin classification omnicef bid erythromycin doses

  22. Its such as you learn my mind! You appear to grasp so
    much about this, like you wrote the e book in it or something.
    I believe that you could do with some p.c. to force the
    message house a bit, but other than that, that is great blog.
    A great read. I’ll definitely be back.

  23. Ella Tadesse says:

    amiodarone parameters fadavis ramipril furosemide dosages

  24. Juan Mccoy says:

    I have been surfing on-line more than three hours as of late, yet
    I never found any interesting article like yours.
    It is pretty value enough for me. In my view, if all web owners and bloggers made just right content as you probably did, the internet will probably be a lot more useful than ever before.

  25. Curtis Perryman says:

    keflex dosage clarithromycin zithromax generic

  26. You have made some good points there. I looked on the
    net for more information about the issue and found
    most individuals will go along with your views on this
    site.

  27. Rosemary Soto says:

    azithromycin classification medication keflex omnicef pregnancy

  28. It’s perfect time to make some plans for the longer
    term and it is time to be happy. I’ve read this submit and if I could I wish to counsel you some
    attention-grabbing issues or tips. Perhaps you can write
    next articles regarding this article. I want to learn more things about it!

  29. Andrew Martin says:

    keflex std rulide erythromycin gel

  30. Hi, I do believe this is an excellent website. I stumbledupon it ;
    ) I will come back yet again since I book-marked it.
    Money and freedom is the greatest way to change, may you be
    rich and continue to help others.

  31. Grace Shean says:

    order zithromax cephalexin medication augmentin pill

  32. Hi would you mind stating which blog platform you’re working with?
    I’m planning to start my own blog soon but I’m having a
    difficult time deciding between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal.
    The reason I ask is because your design seems different then most blogs and I’m looking for something unique.
    P.S Apologies for getting off-topic but I had to ask!

  33. Janet Ochoa says:

    It’s appropriate time to make some plans for the future and
    it is time to be happy. I’ve read this post and if I could
    I desire to suggest you some interesting
    things or suggestions. Perhaps you could write next articles
    referring to this article. I wish to read more things about it!

  34. Alison Pope says:

    imuran alprostadil cymbalta

  35. Charlene Pin says:

    Hello, i read your blog occasionally and i own a similar one and i was just wondering if you get a lot of spam feedback?
    If so how do you reduce it, any plugin or anything you can recommend?
    I get so much lately it’s driving me insane so any support is very much appreciated.

Leave a Reply