Hjartarfi – Capsella bursa-pastoris

Skrifað um September 14, 2015 · in Flóra · 1 Comment

Blómskipun er klasi. Ljósm. ÁHB.

Blómskipun er klasi. Ljósm. ÁHB.

Hjartarfi – Capsella

Ættkvíslin Capsella Medicus telst til krossblómaættar (Brassicaceae, syn. Crusiferae). Til kvíslarinnar teljast fjórar tegundir, sem eru ein- eða tvíærar. Stöngull er uppréttur eða uppsveigður, ógreindur eða greindur, hárlaus eða hærður neðan til. Blöð í stofnhvirfingu, stilkuð eða stilklaus, aflöng, heil eða fjöðruð. Stöngulblöð eru minni, aflöng, heilrend, tennt eða bugðótt og greipfætt.

Blóm eru í klasa, sem lengist mjög við þroskun. Krónublöð eru hvít eða rauðleit, 2 til 3 mm á lengd. Skálpar eru þríhyrndir eða öfughjartlaga, flatir með þverstætt skilrúm.

Til kvíslarinnar teljast 4 eða 5 tegundir, en aðeins ein vex hér á landi. Vissulega hefur fleiri tegundum verið lýst, en þær hafa reynzt vera afbrigði eða undirtegundir C. bursa-pastoris.
Ættkvíslarnafnið Capsella er smækkunarmynd af latneska orðinu ‘capsa’, vasi, pungur.

 

Hjartarfi – Capsella bursa-pastoris (L.) Medik.

Plantan er einær; stöku sinnum tvíær. Oft eru margir samstofna stönglar uppréttir eða uppsveigðir, hærðir eða hárlausir, greindir eða ógreindir, 2 til 30 cm á hæð. Blöð í stofnhvirfingu á 0,5-4 cm löngum stilk. aflöng eða lensulaga (1,5-10 x 2-25 cm), grunnur fleyglaga eða mjókkar jafnt, stutt- eða langydd. Stöngulblöð minni, stakstæð, aflöng eða lensulaga, greipfætt, grunnur örlaga, á stundum með eyru; ýmist hárlaus eða hærð (oft með stjarnhárum).
Blóm 2-3 mm að þvermáli, í klasa, sem lengist við þroskun. Bikarblöð aflöng, himnurend, græn eða rauðmenguð, 1,5-2 x 0,7-1 mm. Krónublöð 2-3 × 1-1,5 mm, hvít. Fræflar eru 6, fjórir langir og tveir stuttir. Ein fræva með stuttan stíl. Aldin skálpur með 10-12 fræ, þríhyrndur og öfughjartlaga; skilrúm þverstætt. Skálpleggir standa lárétt út frá stöngli.
Vex við hús og bæi, er víða í görðum. Er mjög algengur um land allt á láglendi. Vex víða í hálendi, þar sem búpeningur hefur haldið sig. Blómgast fyrst í maí og er í blóma allt sumarið, oft langt fram á haust. 5–40 cm á hæð.

Hjartarfi er í blóma allt sumarið og oft langt fram á haust. Ljósm. ÁHB.

Hjartarfi er í blóma allt sumarið og oft langt fram á haust. Ljósm. ÁHB.

Mörg nöfn eru til komin vegna lögunar skálpsins, svo sem smalapungur, pungurt, hirðistaska, prestapungur og töskugras.
Í gömlum lækningabókum er hjartarfa víða getið. Hann er sagður blóðstillandi og stöðva blóðnasir og tíðablæðingar. Einnig var hann notaður til að stöðva blæðingar eftir fæðingar og reyndist vel. Nöfnin blóðarfi, blóðgras og blóðjurt benda til þess að hann hafi verið notaður til þeirra hluta hér á landi. Tína má blöð fyrir blómgun og nota í sallat; þau má líka þurrka og hafa síðar í súpu. Einnig er hægt að nota óþroskaða skálpa á sama hátt og til að krydda smjör. Ferska eða þurrkaða rót má nota líkt og engifer. Í fræi er sinnepsolía.
Ófrískum konum og fólki veikt í nýrum er ráðlagt að drekka ekki seyði af jurtinni. Gott er að þurrka blöð við vægan hita, ekki yfir 45°C, og mylja síðan. Hæfilegt þykir að setja 4 teskeiðar í 3 dl af sjóðandi vatni og láta standa í hálftíma. Seyði af jurtinni skal drekka kalt. Einnig má tyggja blöð og setja beint í sár.

capsella(b)
Viðurnafnið bursa-pastoris er komið af latnesku orðunum ‘bursa’, vasi, veski, pungur og ‘pastor’, hirðir.
Hjartarfi er upprunninn í löndunum við Miðjarðarhaf, en hefur dreift sér þaðan um nær allan hnöttinn. Hefur verið talinn annað algengasta „illgresi“ á jörðinni á eftir blóðarfa (Polygonum aviculare).

 

Nöfn á erlendum málum:
Enska: shepherd’s-purse
Danska: Hyrdetaske
Norska: gjetertaske, hyrdetaske
Sænska: lomme, lommeört, pungört
Finnska: lutukka, rikkalutukka
Þýzka: Gewöhnliches Hirtentäschel, Gemeines Hirtentäschelkraut, Hirtentäschel, Hirtentäschelkraut
Franska: bourse à Judas, boursette, bourse à pasteur, bourse de capucin, capselle à pasteur, capselle bourse à pasteur, molette à berger
Samnefni: Thlaspi bursa-pastoris L.

ÁHB / 14. sept. 2015


One Response to “Hjartarfi – Capsella bursa-pastoris”
  1. This is a never occurrence and bendable wheel.
    At nowadays, you give condition to cause yourself in visit to bear state.
    Other nowadays, you to use action to delay .
    In any circumstance, which goes front does not weigh so do not be startled if you gain yourself actuation from
    one tip to other. What matters is that you are attractive all the affirmatory steps toward
    your goal.

    So if you are prepared to finally piddle your come accurate,
    then here goes!

    Tips for Winning Sue

    Tip Amount 1: Retributory do it.

    The archetypical maneuver is e’er the hardest. Your noesis turn up with all sorts of scenarios to forbid you from taking that scary freshman block toward
    your end. That does not you are a dramatist, though.
    It is right your brain’s way of defending yourself.

    Sometimes, tho’, you know to to what your courageousness has to say and retributory do it.
    Everything leave be a lot easier erstwhile you get yore the basic hurdle – and that is to snub your brain’s dire warnings and go with your gut instinct.

    Tip Numerate 2: Doing something is not a physical artifact.

    It is understandable if you mistook the poverty for attractive production as doing something literally or physically.
    Yet you see, there are some another structure for you to construe proceeding without straight lifting a digit.
    For that affair, reckon the act of provision.

    It is never advised to try achieving a goal without a contrive.
    If you requisite to the turn of period and exertion in achieving your content, then you penury
    to move up with a step-by-step intend for accomplishing it.

    A righteous intend takes into all latent consequences as substantially as all the viable avenues you may swan in inflict
    to push your verifiable.

    Tip Size 3: helps.

    Are you or sickening? It is sane to conclude unstable virtually
    doing anything to attain your end. Action state is oft synonymous to
    taking . You are troubled because you know that risks can either end with success or failure,
    and who wants to end up ?
    Whenever you perceive similar there is a fear formulation in, strike a abysmal rest.
    Modify yet, swan various esoteric breaths. Studies direct how snorting can effectively innocent
    the and helpfulness peaceful your nerves.
    So go aweigh and discharge – all the way from your
    viscus to jazz complete asset!

    Tip Name 4: Move a writer from the most prosperous books.

    You may guess that you are the only one wretchedness a reliable merciful of of a predestined ratio in this humankind,
    but you are not. With a investigate, you are reliable to uncovering something in uncouth with passable and remarkable group.

    You may not be a U.S. Chair equivalent Note Pol, but you are gushing
    for a lieu and you make narrow like Pol for your expedition.
    What did Clinton do that you can do as advisable?
    In the end, it is all some the weeny but biogenic similarities.

    Heya i’m for the first time here. I found this board and I find It
    really useful & it helped me out much. I hope to give something back and aid others like you helped
    me.

    Feel free to visit my homepage; شركة نقل عفش بالرياض

Leave a Reply