Hálfgrasaætt – Cyperaceae

Skrifað um September 28, 2013 · in Flóra · 46 Comments

Klófífa (Eriophorum angustifolium) er ein af algengustu plöntum landsins og hefði sómt sér vel sem þjóðarblóm. Ljósm. ÁHB

Klófífa (Eriophorum angustifolium) er ein af algengustu plöntum landsins og hefði sómt sér vel sem þjóðarblóm. Ljósm. ÁHB

Til hálfgrasaættar (Cyperaceae) teljast ein- og fjölærar, graskenndar jurtir með jarðstöngul. Á stundum vaxa þær í þéttum þúfum og þá er jarðstöngull lóðréttur en séu þær með skriðulan jarðstöngul eru stönglar gisstæðir eða lausþýfðir; trefjarætur. Stönglar með blómum á spretta upp af jarðstöngli en einnig oft aðeins blöð.

Stönglar eru strákenndir, þrístrendir en oft sívalir, sjaldan ferstrendir eða flatvaxnir; engin óhol kné við blaðfót, mergjaðir. Blöð eru graskennd, striklaga, oftast þríhliðstæð (ekki tvíhliðstæð eins og á grösum), með lokuð blaðslíður; blöðkur eru á stundum engar á stönglum. Blöð eru slíðurfætt en slíðurhimna er lítið eða ekkert þroskuð. Blöð og stönglar eru oft rík af kísli og eru þess vegna oft stinn og snörp.
Blómskipun er ax, annaðhvort einstakt á stráenda eða nokkur öx saman í samsettri, gormlaga blómskipun. Við hvert blóm í axinu er lítið hreisturkennt stoðblað; háblöð þessi eru þétt sköruð í óútsprungnu blómi (axi) og kallast axhlífar. Blóm eru nakin eða með burstkrans í stað blómhlífar. Líta má á burstkransinn sem leifar af blómhlíf. Flest blóm eru tvíkynja en þó einkynja hjá íslenzku kvíslunum Carex (störum) og Kobresia (þursaskeggi, en einnig hjá Scleria og Cymophyllus. Í kvenblómum á störum (Carex) er forblað, sem myndar hulstur (utriculus) utan um frævu. Fræflar eru (1-) 3, mjög sjaldan fleiri; frjóknappar eru endastæðir (ekki miðstæðir eins og hjá grösum). Ein fræva, með einhólfa eggleg, og einn stíll, sem er klofinn í 2 eða 3 þráðlaga fræni. Vindfrævun. Aldinið er þríhyrnd eða tvíkúpt hneta og fræ eru með sterkjuríka fræhvítu.

Myndin sýnir tvær gerðir af blómum innan hálfgrasaættar. A: Blóm af skúfum, a: fræfill, b: stoðblað, c: burstkrans, d. fræva; B: Karlblóm á stör, a: fræfill, b: axhlíf; C: Kvenblóm á stör, a: xx, b: xx, c: dd. Teikn. ÁHB.

Myndin sýnir þrjár gerðir af blómum innan hálfgrasaættar. A: Blóm af skúfum, a: fræfill, b: stoðblað, c: burstkrans, d. fræva; B: Karlblóm á stör, a: fræfill, b: axhlíf; C: Kvenblóm á stör, a: fræni, b: hulstur, c: fræva. Teikn. ÁHB.

 

Í hálfgrasaætt eru 115 ættkvíslir og um 4000 tegundir, sem vaxa um allan heim, einkum þó í tempruðu beltunum. Á Íslandi vaxa 54 tegundir ættarinnar, sem skiptast á fimm kvíslir.

Tegundir ættarinnar varpa víða sterkum blæ á land, einkum votlendi. Meðal þeirra eru starir (Carex) og fífur (Eriophorum). Á þurrum flesjum setur þursaskegg (Kobresia myosuroides) móleitan svip á móa og harðbala. Sumar tegundir hafa þótt góðar beitarjurtir eins og vatnsnál (Eleocharis palustris) og klófífa (Eriophorum angustifolium) en starartegundir sumar hverjar voru taldar hinar beztu fóðurjurtir og oft aðalgras útheyskapar, eins og tjarnastör (Carex rostrata), mýrastör (C. nigra) og gulstör (C. lyngbyei).
Næringargildi hálfgrasa er oft ekki mikið og jafnast ekki á við grös; ef til vill er nafnið „hálfgrös“ af því dregið í mörgum tungumálum. Í nokkrum nýlegum ritum hefur ættin verið nefnd stararætt, en lítil skynsemi er í slíkri nafngift.

Greiningarlykill að ættkvíslum:
1 Blóm einkynja ………………………………………………………. 2
1 Blóm tvíkynja ……………………………………………………….. 3

2 Aldin (fræva) innlukt í lokuðu, flöskulaga hulstri ……………………….. starir (Carex)
2 Aldin (fræva) ekki í lokuðu hulstri; forblað hreisturkennt ………….. þursaskegg (Kobresia myosuroides)

3 Burstkrans hármargur, hvítu hárin lengjast við þroskun aldins ……….. fífur (Eriophorum)
3 Burstkrans úr fáum burstum (2-6) eða er enginn; hár lengjast ekki við þroskun ….. 4

4 Stöngulslíður blöðkulaus ……………………………………………. skúfar (Eleocharis)
4 Stöngulslíður með broddlaga blöðku ………………………….. mýrafinnungur (Trichophorum cespitosum)

Skylt er að geta þess, að árið 1932 fann Helmut Schwabe, sá hinn sami og var hér við rannsóknir í Surtsey, burstasef (Isolepis setacea (L.) R.Br. (syn. Scirpus setaceus L.) í Laugarnesi. Tegundin hefur ekki fundizt síðan, þrátt fyrir mikla leit. Plantan vex í þéttum þúfum og er yfirleitt örsmá (2-10 cm), með 1-3 öx og löngu stoðblaði.

Væntanlega munu svo fylgja greiningarlyklar að tegundum þessara ættkvísla bráðlega og lýsingar á þeim.

ÁHB / 28. sept. 2013

Leitarorð:

46 Responses to “Hálfgrasaætt – Cyperaceae”
  1. cialimt says:

    ooOO cialis indiano tadalafil dosage cialis pharmacy india

  2. Fscxtz says:

    modafinil adhd – modafinil and caffeine provigil a drug

  3. cialimt says:

    fun with cialis lowest price tadalafil balkan pharma cialis

  4. cialimt says:

    force culminate cialis lowest price tadalafil cialis india buy

  5. Lahjev says:

    buy accutane singapore – accutane 40mg accutane 220mg

  6. Golxpc says:

    amoxil USA – gnamoxicill.com walgreens amoxicillin price

  7. cialimt says:

    potenzmittel viagra cialis liquid cialis cialis before bed

  8. Hwyduu says:

    generic vardenafil vardenafil – generic vardenafil online canada buy vardenafil 20mg online

  9. Npfnmu says:

    brand name cialis online – where to order cialis buy generic cialis online from india

  10. cialimt says:

    liquid cialis uk tadalafil sandoz cialis ed dose

  11. cialimt says:

    genuine cialis uk tadalafil alternative what drug is in cialis

  12. Vxavmx says:

    ivermectine online – ivermectin side effects

  13. Knzqcm says:

    accutane 20 mg daily – accutane price usa accutane 40mg

  14. Ymkpjt says:

    order lyrica online – lyrica 75 mg price in canada canadian king pharmacy

  15. Wyvzdh says:

    amoxicilina 500 mg – amopills.com amoxicillin price at walmart

  16. cialimt says:

    cialis buttocks pain buy cialis germany cialis et les femmes

  17. Pmpvyp says:

    tadalafil 40 mg – price cialis 20 mg tadalafil cialis

  18. cialimt says:

    cialis reflux gastrique buy cialis daily online cialis gegen hohen blutdruck

  19. cialimt says:

    buy liquid cialis online buy cialis generic india minimum effective dose cialis

  20. Sjojvp says:

    25 mg prednisone – prednisone 10 mg 5 mg prednisone tablets

  21. cialimt says:

    viagra vs cialis costs buy cialis chennai cialis reaction other drugs

  22. eos implementer training cost eos worldwide by gino wickman FkS

  23. Wilmer says:

    eos worldwide/model eos worldwide competitors NYJ

  24. GoHiz says:

    cialis zavisnost order cialis without a prescription cialis 80 palsu

  25. Rcupns says:

    modafinil generic – modafinil 200mg modafinil 200mg

  26. GoHiz says:

    cialis generique pharmacie ligne buy cialis pills online viagra cialis levitra generika

  27. Dvhelg says:

    azithromycin 500mg dose – buy zithromax 500mg online azitromicina

  28. GoHiz says:

    viagra or cialis which is best cialis 5 diferencias cialis viagra levitra

  29. eos business garmin geos worldwide ndi

  30. eos worldwide focus audio who is world wide wob Wlj

Leave a Reply