Goðin við Goðafoss

Skrifað um August 28, 2012 · in Almennt · 182 Comments

 

Teikning eftir Hákon J. Helgason.

Teikning eftir Hákon J. Helgason.

Sú saga hefur orðið ærið lífsseig, að Þorgeir Ljósvetningagoði og lögsögumaður hafi kastað goðum sínum í foss í Skjálfandafljóti eftir að kristni var lögtekin árið 1000 og fossinn fengið nafn sitt, Goðafoss, af því.

Víða í ritum og á netinu er vitnað meðal annars til Kristni-sögu í þessu sambandi (sjá til dæmis Landið þitt I og http://nat.is/a_eigin_vegum%20hringvegurinn_soguferd.htm). Hvorki er þó vitnað beint í söguna né í neina aðra, enda er hvergi neitt að finna í fornum sögum, sem styður þessa lýsingu á atburðinum. Þá er og þess að geta, að Goðafoss er ekki getið í heimildum fyrr en í sýslulýsingu Þingeyjarsýslu 1747.

Í Lesbók Morgunblaðsins 1935 skrifar Hákon J. Helgason gagnmerka grein, Goðafoss, þar sem hann rekur, hvernig saga þessi komst á flot (sjá Lesb. Morgunblaðsins, 10. árgang, 16. tbl. apríl 1935, bls. 125). Elzta heimild er í ritverkinu Bidrag til en historisk-topografisk beskrivelse af Island 1–2, København 1877–1882, eftir K. Kålund. Þar segir, að Kålund kalli sögu þessa um Þorgeir og Goðafoss munnmælasögu (þjóðsögu) og tengir hana við Goðafoss hjá Munkaþverá í Eyjafirði. Svo örlar ekki á sögunni fyrr en Jónas Jónsson frá Hriflu tekur hana upp í Íslandssögu handa börnum (Fyrra hefti. Reykjavík 1915, bls. 86) og heimfærir hana upp á Skjálfandafljót með þessum orðum: »Þegar hann [ɔ: Þorgeir Ljósvetningagoði] kom heim af þinginu, kastaði hann goðunum úr hofi sínu í foss í Skjálfandafljóti, sem síðan heitir Goðafoss.«

Ekki þarf að fjölyrða um áhrif þessarar kennslubókar í mannsaldur í íslenzku skólakerfi. Enda má fullyrða, að hvert mannsbarn hafi haft þessa frásögn fyrir satt um langan aldur. Í grein sinni bendir Hákon hins vegar á, að sennilegasta skýringin á nafninu Goðafoss sé af öðrum toga. Gefum honum orðið:

»Tveir einkennilegir klettar eru á bergbrúninni, austan megin árinnar, andspænis fossinum, og ber þá í úðann. Líta þeir út eins og að sjá þar ofan á tvo tígulega menn, sem horfa upp í fossinn. Það er þó aðeins annar kletturinn, sem heldur þessari líkingu af manni, þegar komið er mjög nærri klettunum, og sýnir síðari myndin það. Jeg hygg, að ásatrúarmönnum hafi komið hof í hug, er þeir litu þessa furðulegu sýn; svo mjög býst jeg við því, að klettarnir hafi mint á goð á stalli, og fyrir framan þessi goð var iðandi fossinn eins og hinn vígði eldur, er aldrei slokknaði. En þá má líka segja, að nafnið hafi verið komið. Þeir næstum hlutu að nefna hann Goðafoss.«

 

Goðin á bakka Skjálfandafoss. Ljósm. ÁHB

Goðin á bakka Skjálfandafljóts. Ljósm. ÁHB

Hér er, kannski í fyrsta skipti, varpað fram þeirri kenningu, að örnefni, sem talið hefur verið dregið af sögulegum atburði, sé í raun dregið upphaflega af landslagi (náttúrunafnakenning). Fyrir því verður grein þessi eftir Hákon J. Helgason að teljast hin merkasta.

Sjá:
http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=239851&pageId=3271546&lang=is&q=apríl 1935

ÁHB / 29.8.12

 

Leitarorð:

182 Responses to “Goðin við Goðafoss”
  1. Kqknfw says:

    provigil schedule – provigil generic modafinil alternatives

  2. Uydmou says:

    cost of generic accutane – accutane for sale australia isotretinoin online

  3. Vgttox says:

    amoxil 500mg – buy amoxicilin online generic amoxil

  4. Bputoh says:

    vardenafil vs cialis – can you buy vardenafil online generic levitra

  5. Pikzdj says:

    cialis prescription coupon – cialis online 10mg fast shipping cialis

  6. Xazwle says:

    stromectol sales – stromectol tablets for sale

  7. Izptsr says:

    accutane 30 mg coupon – buy accutane singapore accutane online pharmacy india

  8. Coklxr says:

    lyrica online pharmacy – canadian neighbor pharmacy generic ed drugs

  9. Ejxikb says:

    tadalafil 5mg tablets india – cialis 20mg price in mexico cialis in mexico price

  10. Hbxkch says:

    cost of ivermectin medicine – buy ivermectin nz generic name for ivermectin

  11. Pkecqj says:

    prednisone for dogs without rx – prednisone oral prednisone 172

  12. Gnnjla says:

    provigil online – buy provigil modafinil generic

  13. Utztsx says:

    zithromax z pak 250 mg – azithromycin 250mg dose azithromycin side effects

  14. Aftrtn says:

    tadalafil tablets buy – cialis prescription australia generic cialis uk pharmacy

  15. Gflkrl says:

    cost of ivermectin – ivermectin 10 mg buy stromectol 3mg

  16. Nrtlty says:

    best online casino for money – free casino games casinos online

  17. Kuymoa says:

    ed pills online – buy ed pills online erection problems

  18. Buqpsu says:

    generic prednisone 40mg – prednisone cost buy prednisone online cheap

  19. Afdigv says:

    sildenafil cost canada – buy viagra online south africa where to order viagra online in canada

  20. Jufspd says:

    cheap tadalafil 20 mg canada – Cialis for sale pharmacy express

  21. Ndugbs says:

    buy ivermectin nz – ivermectin generic buy ivermectin uk

  22. Oqwiqc says:

    erection pills online – ed pills online best over the counter ed pills

  23. Ghtgnb says:

    ventolin tablet price – ventolin cost uk buy ventolin online

  24. Bewavm says:

    doxycycline capsules – doxycycline for sale over the counter doxycycline 40 mg capsules

  25. Pfbpgl says:

    over the counter neurontin – gnneurontin.com levothyroxine cheapest price

  26. Cscxeu says:

    sildenafil tablets 100mg for sale – buy viagra 50mg uk

  27. Tdyqdo says:

    tadalafil price comparison – cialis medicine price where to buy cialis

  28. expacuava says:

    http://buypropeciaon.com/ – finasteride sample

  29. effenny says:

    https://buystromectolon.com/ – stromectol for humans

  30. Hackvy says:

    levitra dosage – vardenafil online canadian pharmacy generic cialis viagra vardenafil online

  31. Upzuze says:

    stromectol south africa – stromectol ireland ivermectin price canada

  32. Wofgua says:

    amoxicilina 500 mg – amoxicillin for uti amoxil USA

  33. Tgibme says:

    methylprednisolone 16 mg tablet price – methylprednisolone 8mg price lyrica generic medication

  34. Ndflci says:

    websites for essay writing – custom essay company cheap research papers for sale

  35. Prhrki says:

    buying viagra without prescription – Generic viagra usa buy viagra brand online

  36. compra cialis en espana

  37. Uvpgob says:

    ivermectin 5 mg – stromectol brand name ivermectin oral solution

  38. Kiciary says:

    united healthcare a asian pharmacies ivermectin no prescription para que sirve la ivermectina what is ivermectin stromectol nz

  39. Wutibv says:

    200mg prednisone – where to buy prednisone online prednisone 4 tablets daily

  40. Xbwoob says:

    furosemide 40 mg cost – furosemide prescription medicine prescription medication without a prescription lasix

  41. Wishene says:

    https://buylasixshop.com/ – furosemide davis pdf

  42. Abnobe says:

    Go?in vi? Go?afoss stromectol 3mg tablets scabies ivermectin buy ivermectin 6mg stromectol south africa

  43. mokdiedo says:

    Go?in vi? Go?afoss zithromax z pak cost walmart azithromycin drug class z pack azithromycin 250 mg azithromycin

  44. Uncnfr says:

    generic ventolin price – ventoingo.com ventolin nebules

  45. Uniodedob says:

    https://buyzithromaxinf.com/ – zithromax for chlamydia treatment

  46. Dzklik says:

    where to buy cytotec over the counter in singapore – how to get cytotec over the counter cytotec gel

  47. Plaquenil says:

    prescription cialis

  48. flourn says:

    ivermectin germany buy ivermectin tablets for humans

  49. Jqufgg says:

    doxycycline tab 100 mg – prednisolone buy online uk prednisolone tablets

  50. Cnglup says:

    ivermectin 4 mg – ivermectin 4000 mcg ivermectin cream

Leave a Reply